Təkfiri cərəyonon-20

Şah Vəliyullah Dehləvi devrə  çı İngilistoni istemari zəmonədə iyən çı mısılmınon miyono hindi əndişəon pevolo bıə vaxtədə be.itərəfiku hinduon iyən çı Hindi cəzirədə bıə co məhəlli dinon  inhirofi əndişə və xorafaton,mısılımınon camiyə təhdid kardedəbe və co tərəfiku həm istemargərə İngiliston bın cəzirədə islomi camiyə və çəy mədəniyyəti məhf kardey dumo be.Şah Vəliyullah bo dini bəyji kardero,hədis votey ro və şivəş qəte.bəçəy nəz əsos,çı dini tənəzzuli iyən bəvədə xorafaton bə əməl ome illət və səbəb,çı hədisi mənbəonku bədiyəro mandeyış elon karde.bəçəyro cəhdış karde Hindi ləpəkədə mısılmınon miyono ijən bə hədisi qıləy nəzə kardey bıbu.əv çı İbn Teymiyyəku təsirış ğəbul kardəbe və tohid məsələdə qıləy radikal  və ifrotiyə nəzəş hestebe.bəçəy nəzə əsos,boştə hacəton ğəbul kardero ğərəz Xıdo bənə ilahi ovliyan bıə çı cokəsiku komək tələb kardey,boştə noxəşəti bərtərəf kardey xoto bıə  boəvon nəzr kardey,sıvoy Xıdo bə co nomon ğəssəm hardey və  bənə ımi bıə co qırd ım  koon çı şırki zumrə və cərqədə ğərolış qətə.çəy jıqo fəaliyyəton əy Hindıstonədə rəvocış pəydu kardə çı  təsəvvuf iyən sufiyon şaxəon mığobilədə ğərol doydə.həlbəttə,bə hədisi tərəf meyl pəydu kardey iyən çəy çı şırk və tohidi bəhson barədə bıə nəzə,mutləğə formədə bə ağli ələyh beşey mənoədə nıbe.əv bo dini hədis iyən mənbəon təhğiğiro,içtihodi prinsip iyən usuli ğəbul kardedəbe və etığodış hestebe ki,mıştəhidon iyən islomi alimon de tojə vəzyəti dim bədim omeyədə,bə navkonəyon həlli roy adət kardey əvəzi,kardey bəzıneyn səmərəninə şikilədə bə tojə sıvolon cəvob bıdon.demi həm jıqo,əv iştihodi bə fəri koon məhdud zınedəbe və etığodi məsələonədə bə ağli qıləy erj iyən ğeymət doydə nıbe. Bəçəy nəzə əsos, camaat sosyal məsələonədə  bəbe çı vəynə yolon çıə ro və adəton bıvıjnon ,bəvon pemandon iyən de sələfi alimon beəsos zınə məsələon məşğul bıeyku ictinobkoyn.

Şah Vəliyullah Dehləvi fik və  əndişəonədə əhəmiyyət kəsb kardə çi,bo islomi məzhəbon bə iyande nez kardeyro bıə səy be.çəy prizmaku ço qılə fiğhiyə məzhəbi ixtilofon,vey səthi və zohiriye və de bə kitob iyən sınnəti rucu iyən ovard kardey ım məsələ həll kardey bəbe.bə həmınə dəlili xoto,əv bə ım ço qılə yəni Hənəfi,Hənbəli,Maliki iyən Şafeyi məzhəbi har qıləyni təğlid kardey cayiz zıneydəbe.etığodi koonədə həm cəhdış karde ta bə zəmonədə rayic bıə  təsəvvufi dıqlə məktəb  iyən təriğəti yəni İbn Ərəbi fəlsəfəku  iyən Şeyx Əhmədi Sərhindi şuhudi vəhdəti məzhəbiku təsirış peqətə Hidıstoni dıqlə dıjdə alimon nəzəonış bəyande umuj kardeşe. Bəçəy etığodi əsos,çın dıqlə məktəbi miyono ixtilofon cuziye və har dıqlə məktəb usul iyən kulliyatədə mıştərəkə əğedəonışon heste.əy çı coqlə sələfiyonku komilə surətədə co kardə əhəmiyyətinə nuktə,təsəvvuf iyən sufiyəti be.əv bənə ıştə navkonəyon etığodış hestebe ki,dın çı dıqlə şəriət iyən tərığəti baxşiku təşkil bıə və çın dıqləku hiç qıləyni coyli çı insoni hərəbaxtəti iyən xilosi zəminə hozzı kardey əzıni.bə həmonə dəlili xoto,əv bənə Hindi ləpəki co veyə alimon bə şəriət iyən dini mənasikisə əlovə,bə təsəvvuf iyən sufiçəti həm ehtırom noydəbe və bəy rioyət kardedəbe.Şah Vəliyullah Dehləvi çı “Nəğşebəndi təriğəti” tərəfdor be və ın məsələ çəy məktəbi çı  vəhhabiyə sələfiyon məktəbiku komilə formədə co kardedəbe.

 

13 Fevral 2018, 11:51
komment