21-ə əsrədə dınyo jenon problemon

Imruj martə manqi 8-ə ruje və dınyo iştimayiyyət bo ım ruji ”dınyo jenon ruj” nom noəşone.ın ruj bə odəmi qıləy fırsət doyə ta bə dınyo jenon dəvardə soron qıləy nəzəkəmon və həmçinin vəomədə jenon çəş kardə çiyon həxədə qıləy təhğığkəmon.

Bın zəmionədə mevzuonku qıləyni ki,oxonə haftəonədə bəy dığğət bıə,cinsiyyət ya gender bərobərətiye.ım mevzu ımruj çı seminə həzo sori inkişofi proqramonədə dınyo kişvəron yolon tərəfiku ğəbul bıə qıləy vey muhimmə rizoyətnoməy.gender bərobərəti bo veyə bəromə bə dast vardero,çı hırdənon mardey vəy qəteyro,səlomətəti iyən səhiyyə vəzyəti çok kardey cəhəto, məhsuldorəti ziyod kardero iyən bə ozavziye komək kardey xotoye.bə çın mevzu barzə əhəmiyyəti xoto,visti iminə əsri sıftənə soronku jenon təlimi zəminəonədə və jenon soybkori formədə de çəvon ixtisodi ğudrəti zumand kardey hədəfon,həmçinin hukumətədə rəhbərəti yiən siyosi muhimmə ğərolon bekardeyro jenon iştiroki ziyod kardey zəminə hozzı kardey həm de dınyo iştimaiyyəti vositə təğib bıə.bə eksperton rayon əsos,bə visti iminə əsri dıminə da soronədə hozzı kardə bıə bərnoməon rağmən,ijən jenon veyə zəminəonədə de ciddiyə teyliyə vırəon dim bədimin.çəmə de” jenon ruji” mınosibəti hozzı kardə bərnomədə çı ımrujnə jenon vədə bıə problemon təhğığ bəkardemon.

İbıə Milləton Onemoni çı gender bərobərəti iyən zumandəti barədə bıə dırozə mıddətə hədəfonku vey muhimmə qılə,çı jenon təlimi məsələy.bə eksperton nəzə əsos, fəğırə kişvəronədə hasori ibtidayi devrəonədə bo ziyodə jenon təlimiro,çəvon bəromə de miyonə hisobi da fayiz ziyod bıə.əmmo bə ın mevzu əhəmiyyəti rağmən,ijən kişvəron mevcude ki,de tobə ısət hələ bo jenon təhsili iyən təlimi fırsəton zəminəşon hozzı kardeşon zınəni.bın məmləkəton veyniyədə co-vıjniyəti iyən gender farğon həmonə ibtidayi məktəbonədə oşkoə surətədə mışohidə bedə.məsələn,Çad Resbublikədə fəğət 55 fayiz kinə şoqirdon ibtidayi təhsil məktəbon handey bəpeştə miyonə məkətbonədə ıştə nomi nıvıştedən və bə təhsili dəvom doydən və bın cəhəto Çad de dınyo həmməysə vey yavə kişvəri nomi elon bıə.Çadi bəpeştə Fili Astə Sahil, Pokiston iyən Yəmənədə həm analoji vəzyət hakime kinə şoqirdon ibtidayi təhsil mərkəzon oroxney və bə miyonə təhsil mərkəzon şıey cəhətədə həmməysə veyə gender bərobərəti xıvandin və kulliyə sirətədə bın sahədə əyo qılə dıjdə farğ heste.məslən,Mali məmləkətədə fəğət 25 fayiz jenon səvodışon heste.qıləy holədə ki,merdon 43 fayiz.Çadədə həm analoji  vəzyət mevcude.zira,bın kişvərədə jenon bə merdon nisbətədə səvodi dərəcə 47 fayizi mığobilədə 28 fayize.bın məmləkətonədə çı jenon səvodi səviyyə bəkam bıey,bo ın devləton inkişofiro problemonış icod kardə.həlbəttə,əhəmiyyətinə nuktə ıme ki,hətto inkişof kardə devlətonədə həm,deməkə ki,bo təhsil kəsb kardero və bə ali məktəbon daxil beıy koyədə jenon bəsə merdonsə bəvə dəşən,əmmo çoko ki,bə ko ğəbul kardey məsələ bə miyon omeydə,ijən jenon de bərobərəti nıbey problemi dimbədim omeydən.

2015-ə miladi sori intişor bıə bə qıləy komilə təhğıği əsos,ehanə jenon mısovi formədə de merdon ixtisodi ərsədə bəico bıbon,28 triliyon ya dınyo umumdınyo istehsol 2025-ə sori 26 fayiz ziyod bəbe.ım rəğəm yəni 28 triliyon  çı kulli Amerkə iyən Çini umum daxili istehsoli mığdorədəy.ım statistik məlumat ım muhimmə həyğəti bəyon kardedə ki,çı jenon ixtisodi zərfiyyəton nəinki,bo jen iyən xıysoni qıləy təsiriış heste,bəlkəm bo cəmyəti ixtisodi ozavziyero qıləy əhəmiyyətinə mıvəffğiyyət bə hisob omeydə.bə ın mevzu əhəmiiyəti əsos,ısətnə şərayitədə dınyo səviyyədə fəğət 50 fayiz jenon de ko-fəaliyyəti məşğulin.qıləy holədə ki,statistik məlumaton nışon doydən ki,bın baxşədə bıə merdon 77 fayiz təşkil doydən və de miyonə hisobi çəvon 24 fayiz çok və keyfiyyətinə təhsil iyən koku bəhrə bardedən.məxsusən Asiyə,Afrikə iyən Latın Amerkə məmləkətonədə əvon kamə maaş sedən,sosyal təminaton iyən çokə ko imkonatonku məhrumin.həlbəttə,çı ğərbi sənaye cəhəti ozavziyə kişvəron kali qıləyniyədə həm jıqo qıləy şərayit mevcude.məsələn,İngilistonədə de miyonə hisobi jenon çı merdonsə vey kamə məvacib seydən.harçənd,oxonə da sorənədə ın ixtilof kamə əndozədə mevcud bıə.əmmo,ko vırəon veyniyədə jenon kamə maaş sedən.məsələn,Britaniyədə jenon ofisi koəkəyon bəromə çı merdə həmkoon 60 fayizi təşkil doydə və mağazəonədə mol həvatəkə jenon,çı merdon 57 fayiz bəromə bə dast vardedən.

 

08 Mart 2018, 13:51
komment