Bu bölümde Irak’ta parlamento seçimlerinin mazisi ve bu seçimlerin önemini ele almak istiyoruz.

Irak’ta dördüncü parlamento seçimlerinin 12 Mayıs 2018’de düzenlenmesi bekleniyor. Bu yüzden biz de üç bölümlük sohbetimizde bu seçimleri masaya yatırmaya karar verdik.

Biraz önce de belirtildiği üzere birinci bölümde Irak’ta parlamento seçimlerinin mazisi ve bu seçimlerin önemini gözden geçireceğiz.

Birlikte dinleyelim.

 

Irak 1925’ten 1958 yılına kadar, Irak özgür subayları Abdulkerim Kasım liderliğinde yaptıkları darbe ile kraliyet düzenini yıkıncaya kadar yaklaşık on parlamento seçimlerine şahit oldu. Ancak bu seçimler kral ve çevresinin nüfuzu altında düzenleniyor ve milletvekilleri de onların istekleri doğrultusunda seçiliyordu.

 

1970 yılında ve Baas partisinin yaptığı darbenin üzerinden yedi yıl geçtiği bir sırada Irak’ta Cumhuriyeti yasası onaylandı, fakat bu kanun 1980 yılına kadar uygulanmadı. Bu tarihten sonra Irak parlamentosu yeniden ihya edildi ve Saddam devrilinceye kadar 6 dönem seçim düzenlendi. Ama bu süreçte de meclis tamamen Baas partisinin elindeydi. Saddam devrildikten sonra ise şimdiye kadar 2006, 2010 ve 2014 yılları olmak üzere toplam üç kez parlamento seçimleri düzenlendi ve şimdi 2018 yılında yeni parlamento seçimleri ile birlikte Irak 20. Parlamento seçimlerine şahit olması bekleniyor.

 

Irak’ın yeni anayasasında yasama erki geniş yetkilerden yararlanıyor. Irak anayasasının 47. Maddesine göre yasama erki federal yönetimde temsilciler meclisi ve bölgeler ve eyaletler konseyleri olmak üzere iki kurumdan oluşuyor. Yine 48. Maddeye göre, temsilciler meclisi Irak milletinin temsilcilerinden oluşuyor ve her yüz bin kişiyi bir milletvekili temsil ediyor. Milletvekilleri doğrudan ve genel seçimler çerçevesinde seçiliyor. Bu arada Irak meclisinde kadın milletvekili sayısı üye sayısının dörtte birinden az olmaması gerekiyor. Anayasanın 55. Maddesine göre milletvekilliği süresi 4 yıldır ve birinci oturumun düzenlendiği tarihte başlayarak son oturumla birlikte son bulur.

 

Irak’ta her yeni meclisin milletvekillerinin seçimi, yeni meclis çalışmaya başlamadan 45 önce düzenleniyor. Yine 59. Maddeye göre Irak temsilciler meclisinin görev ve yetkilileri federal yasaları çıkarmak, yürütme erkinin uygulamalarını gözetlemek, uluslararası anlaşmaları ve konvansiyonları onaylamak, savaş ve olağanüstü hal durumlarını onaylamak, federal temyiz mahkemesinin Başkanı ve üyelerini, başsavcı ve yargı gözetim heyeti Başkanını seçmek, büyükelçileri ve özel mevkiler için belirlenen adayları ve silahlı kuvvetlerin yüksek komutanlarını onaylamak, Cumhurbaşkanı, Başbakan ve bakanlara güvenoyu vermek veya haklarında gensoru vermekten ibarettir.

 

Bu arada Irak’ta 2018 parlamento seçimleri çeşitli açılardan önem arz ediyor. Mayıs 2018’te düzenlenmesi beklenen parlamento seçimlerini önemli hale getiren etkenlerden biri, bu seçimlerin IŞİD’in Irak’a saldırısının son bulmasından sonra düzenlenen ilk parlamento seçimleri olmasıdır. Gerçekte Irak topraklarının üçte bir kadarının tekfirci IŞİD terör örgütü tarafından işgale uğramasına 2014’de düzenlenen seçimler zemin hazırladı, zira bu seçimlerden Nuri Maliki liderliğindeki kanun devleti ittifakı fahiş bir farkla rakiplerini geride bırakarak mecliste çoğunluğu elde etti ve böylece başbakanlığa aday gösterme hakkını elde etti.

 

Ancak buna karşın kanun devleti ittifakına karşı çıkan muhalif siyasi gruplar ve partiler ve özellikle Nuri Maliki’yi eleştirenler Maliki’nin yeniden Başbakan olmasına karşı çıktı. Muhalifler Maliki’nin üçüncü kez Başbakan olması durumunda Irak’ta yeni bir diktatörlük şekilleneceğini gerekçe gösteriyordu.

Ancak Iraklı grupların arasında siyasi anlaşmazlıklar çözüm beklediği bir sırada tekfirci IŞİD terör örgütü bazı Iraklı unsurların ihaneti ve bazı yabancı aktörlerin komploları sonucu Haziran 2014’te Musul kentini ve ardından da Irak topraklarının üçte birini işgal etti.

 

Şimdi ise Irak’ta 2018 parlamento seçimleri, bu ülke yaklaşık dört yıl boyunca IŞİD işgali ile uğraştıktan sonra düzenleniyor. 2014 yılında kanun devleti ittifakı ve Dava partisi tarafından başbakanlık adayı olarak Irak meclisine sunulan ve son dört yılda da bu görevi yürüten Haydar İbadi, Aralık 2017 tarihinde resmen IŞİD’in Irak’ta dosyası kapandığını ilan etti. Bu yüzden Mayıs 2018’de düzenlenmesi beklenen seçimler IŞİD sonrası ilk seçimler oluyor. Irak meseleleri uzmanı Zeyd El Ali, El Cezire kanalının internet sitesine yazdığı yorumunda Haydar İbadi’nin Irak’ta IŞİD’i hezimete uğratma kozu ile gelecek parlamento seçimlerine gireceğini ve hatta kanun devletinden bağımsız bir liste ile bu seçimlere katılacağını belirtti.

 

Irak’ta yeni parlamento seçimlerini önemli hale getiren ikinci önemli neden, bu seçimlere Haşed-ul Şaabi ekseninde yeni bir ittifakın seçimlere katılacak olmasıdır. Haşed-ul Şaabi hareketi Irak’ta tekfirci IŞİD terör örgütü ile mücadelede en önemli rolü ifa etti ve bu yüzden Irak halkı arasında büyük taraftar kitlesi bulunuyor. buna karşın Haşed-ul Şaabi hareketi hükümete bağlı bir güvenlik kurumudur ve yasalara göre seçimlere katılamaz. Bu konuyu hem seçim komisyonu ve hem Haşed-ul Şaabi komutanları ilan etti, fakat bu harekete bağlı siyasi hareketlerin yeni bir siyasi teşekkül çerçevesinde seçimlere aday olabileceği ifade ediliyor.

 

Haşed-ul Şaabi ekseninde Irak’ta gelecek parlamento seçimlerine katılmak isteyen Fetih ittifakı, bu seçimlerin yeni Irak’ta düzenlenen önce üç seçimden farklı olmasına sebebiyet veren etkenlerden biridir. gerçi Haşed-ul Şaabi hareketi İran İslam Cumhuriyeti’ne yakındır ve başta Arabistan ve ABD olmak üzere İran karşıtı yabancı aktörler Haşed-ul Şaabi aleyhinde büyük karalama kampanyası yürütüyor ve hatta bu harekete bağlı siyasi akımların gelecek seçimlerine katılmasına karşı çıkıyor, fakat bu muhalefetlerin sonuç vermediği anlaşılıyor.

 

Irak’ta yeni parlamento seçimlerini önemli hale getiren üçüncü önemli neden, bu seçimler IŞİD sonrası dönemde ilk seçimler olduğu gibi, Kuzey Irak’ta yapılan çakma referandumdan sonra da ilk parlamento seçimleri olmasıdır. Bilindiği üzere Iraklı Kürtler Saddam sonrası dönemde bu ülkede üçüncü siyasi güçlü akım olarak Irak’ın siyasi yapısında rol ifa etmeye çalıştı ve büyük ölçüde başarılı da oldular ve Irak’ın iktidar yapısında uygun konum kazanmayı da başardılar. Ancak buna karşın Kuzey Irak bölgesinde ayrılıkçı ve bölücü davranışları da devam etti.

 

Bilindiği üzere Kuzey Irak yerel yönetimi tüm iç ve dış muhalefetlere karşın ve bölgenin eski lideri Mesut Barzani’nin ısrarı üzerine 25 Eylül 2017’de sözde bağımsızlık referandumu düzenledi. Ancak Bağdat’taki merkezi yönetim Haydar İbadi başkanlığında Kerkük ve Kuzey Irak yerel yönetimi ile münakaşa konusu olan diğer bölgelere çıkarma yaparak bu bölgelerin kontrolünü ele geçirdi. Bu arada Kuzey Irak bölgesinde siyasi gruplarla yerel yönetimi ve IKDP arasında ciddi ihtilaflar yaşandı, öyle ki Mesut Barzani Iraklı güçlerin münakaşa konusu olan bölgeleri ele geçirmekte başarılı olmalarını bazı Kürt grupların ve şahsiyetlerin ihanetine bağladı.

 

Her halükarda Irak’ta yeni parlamento seçimleri Kuzey Irak’ta Kürt grupların arasında ve yine Bağdat Erbil hattında ihtilaflar ve gerginliklerin tırmandığı bir sırada düzenleniyor. Bu seçimler aslında kürt'lerin Irak ve özellikle Erbil’e hakim olan yeni atmosferde nasıl davranacakları bağlamında ciddi bir sınav sayılıyor. Irak meseleleri uzman Mustafa Habib bu seçimlerin kerkük’te nasıl düzenleneceği ve bu eyalette sonuçları Irak açısından önem arz ettiğini belirtiyor.

 

Irak’ta yeni parlamento seçimleri önceki üç seçimlerde olduğu gibi yeni devlet adamlarının belirlenmesi bakımından da büyük önem arzediyor. Irak’ta Başbakan, Cumhurbaşkanı ve parlamento Başkanı Irak meclisi tarafından seçilmesi gerekiyor. Bundan Başkan bakanlar kurulu da meclisten güvenoyu alması gerekiyor. Aslında bu durum Irak’ın sadece gelecek parlamento seçimlerine özel bir durum da değildir ve Irak parlamentosunun nasıl çalışacağı da önemlidir ve bundan önce de parlamentonun yapısının belirlenmesinde önemli rol ifa etmiştir.

Ortadoğu meseleleri uzmanı Hasan Şükripur’a göre Irak’ta yeni seçimlerde yabancı aktörlerin rekabeti de her zamankinden daha şiddetli geçecektir. Nitekim şimdiden Arabistan, ABD, Türkiye ve İran İslam Cumhuriyeti bu seçimlerin üzerinde odaklanmış bulunuyor.

 

Apr 08, 2018 19:24 Europe/Istanbul
Görüşler