Amerika 2017 yılında ekonomi alanında oldukça engebeli bir yılı geride bıraktı.

Bir yandan hükümetin el değiştirmesi ve yeni Başkan Donald Trump’ın beyaz saraya girmesinin ardından umutlar ekonomik durumun iyileşmesi yönünde artmaya başladı ve ekonomik büyüme ve borsalarda hisse senetlerinin değeri gibi endeksler ve istihdam sürecinde umutlar artmaya başladı, ancak öbür yandan Amerika’da 2017’nin son günlerine doğru yeni vergi yasasının çıkması iktisadi alanda durumun vahameti ve özellikle bütçe açığı, hükümetin genel borçlarının tırmanması ve gelir dağılımdaki uçurumun daha da derinleşmesi yönündeki kaygıları arttırdı.

Bu arada beyaz saray ve kongreyi elinde tutan cumhuriyetçi çoğunluk muhafazakar ekonomistlerle birlikte Trump yönetiminin 2017 yılında iktisadi durumunu olumlu değerlendirirken, kongrenin demokrat azınlığı liberal ekonomistlerle birlikte bu yılda ekonomik durumun vahametine vurgu yaptı.

Resmi verilere göre Amerikan ekonomisi 2017 yılında küçük bir büyümeye şahit oldu. Öte yandan beyaz saray, Donald Trump iktidarın başına geçtiği günden bu yana yüz binlerce iş fırsatı yaratıldığını ve Newyork borsasında önceki rekorlar kırıldığını ileri sürdü. Amerika Başkanı Trump ise bu verileri mali piyasalara umutların geri dönme işareti ve kendisinin ortaya koyduğu iktisadi programların başarısı şeklinde niteledi. Trump geçen sene ve 2016 başkanlık seçim kampanyaları sırasında da Amerika’da iş ve piyasa alanında iyileşme yönünde cazip vaatlerde bulunmuştu. Örneğin Trump on yıl içinde 25 milyon yeni iş fırsatı yaratacağı ve vergilerde indirim politikası ile Amerikalı firmaları daha fazla yatırım yapmaya teşvik edeceği vaatlerinde bulundu.

Gerçekte Amerika Başkanı Trump’ın Başkan olmadan önce başarılı bir girişimci olması ve ticaret alanında da aktif biri olması, seçimleri kazanma şansını arttırdı ve sonuçta Amerika’nın kuzeydoğusunda eskiden sanayi eyaletleri olarak bilinen ve beşli göletleri çevreleyen ve paslanmış eyaletler olarak ün yapan eyaletlerde önceki yönetimin mali ve ticari politikalarından zararlı çıkan kesimin destekleri ile seçimleri kazanmayı başardı. Gerçi Trump’ın muhalifleri, gerçekte Obama yönetiminin 2016’nın sonlarına doğru icraatı Amerika’da 2017’nin ilk yarısında ekonomik endekslerin iyileşmesine sebep olan asıl etken olduğunu belirtiyor.

2017 yılında Amerika yönetimi iktisadi alanda bazı iktisadi altyapıları ve temel yasaları değiştirmeye çalıştı. Trump bu bağlamda ilk adım olarak eski Başkan Obama’nın çıkardığı ve Obamacare adı ile ün yapan ucuz sağlık sigortası yasasını feshetmek istedi.

Gerçekte cumhuriyetçi parti 2010 yılında bu yasa çıkarıldığı günden beri hükümetin sağlık sigortası piyasasına müdahalesini önlemek istiyordu. Ancak Ocak 2017’ye kadar yürütme demokratların elinde bulunduğu için cumhuriyetçiler bunu başaramadı. Öte yandan 2016 yılında başkanlık seçimleri ile birlikte Amerika’da yasama, yargı ve yürütme cumhuriyetçilerin eline geçince Obamacare kanununu feshetme umutları da artmaya başladı. Ancak buna rağmen cumhuriyetçilerin arasındaki derin görüş ayrılığı bir yandan ve beyaz saray ile kongre arasındaki anlaşmazlıklar öbür yandan Obamacare yasasının 2017’nin sonuna kadar bekasını sürdürmesine yol açtı.

Gerçekte 25 milyon Amerikalı vatandaşın yararlandığı sağlık sigortasını feshetmenin 2018 seçimlerini etkileme korkusu, cumhuriyetçi kanat arasında ciddi anlaşmazlıklara yol açtı. Kongredeki bazı cumhuriyetçiler Obamacare yasası feshedildiği takdirde toplumda yoksulluğun tırmanacağı ve sağlık hizmetleri sistemi ağır bir şekilde zarar göreceği uyarısında bulunuyor. yine bazı öngörüler, sağlık sigortası ve sağlık hizmetleri tamamen özel sektöre devredilmesi hükümetin bütçesine toplumun mağdur kesimine sağlık hizmetleri sübvansiyonlarının artması yüzünden baskı uygulayacağını ve hükümetin bütçe açığını ve genel borçlarını daha da arttıracağı yönündeydi.

Amerikalı bağımsız senatör Berney Senderz şöyle diyor: Amerikalı vatandaşların arasında sağlık ve tedavi hizmetlerinin bedelinin üstesinden gelemeyenler ölümü haketmiyor. Bu yeni yasa tasarısı Amerikalı ailelerin yaşamını yok edecek.

Öte yandan Obamacare yasasının alternatifi olarak sunulan yeni yasa tasarıları da beyaz saray, kongre, cumhuriyetçiler ve demokratlarca birlikte destek görmedi. Bu yüzden sonunda Obamacare yasasını feshetmek ve yerine başka bir yasa çıkarmak düşüncesi bir kenara bırakıldı ve böylece Trump yönetimi sağlık sigortası alanında bir yenilgiyi tecrübe etti.

Ancak sağlık sigortasında Trump yönetimi yaşadığı hezimeti vergi yasasını çıkararak telafi etti. Bu yasa beyaz saray ve kongrenin cumhuriyetçi çoğunluğunun çabaları sonucunda 2017’nin son günlerine doğru çıkarıldı. Trump başkanlık seçimleri sırasında Amerikan tarihinde en büyük vergi indirimi yasasını çıkaracağını söylemişti. Amerikan kongresinin onayladığı yeni vergi yasasında Trump firmaların vergi oranını %35’ten %21’e düşürdü ve ayrıca toplumun orta kesiminin gelirine uygulayan vergiyi de azalttı. 2017’nin sonunda çıkarılan yeni yasada ayrıca vergi toplamakta yaşanan karmaşıklığın da giderildiği belirtildi.

Trump ve ekonomi danışmanların yeni vergi yasası uygulandığı takdirde Amerika’da üretim canlanacağını ve bir çok iş fırsatı doğacağını iddia ediyor. Trump ve danışmanları ayrıca Amerikalı ailelerin daha az vergi ödeyerek bu kez ürün ve hizmet alımı için daha fazla mali güce kavuşacağını ve özel firmalar da vergi indiriminden yararlanmak için yurt dışındaki iktisadi faaliyetlerini yurt içine taşıyacağını iddia ediyor. Buna karşın uzmanlar bu yasanın Amerikan ekonomisi için vahim sonuçlar doğuracağını belirtiyor. Örneğin gelecek on yılda Amerika’nın bütçe açığı 1.5 trilyon dolar artacağı ve aynı süre içerisinde Amerika’nın şimdiki 20 trilyon dolarlık borcuna 5 trilyon dolar daha ekleneceği ifade ediliyor. Yasaya karşı çıkanlar bu yasadan süper zenginler ve büyük karteller yoksul ve orta sınıf vatandaşlara nazaran daha fazla faydalanacağını ve bu da Amerika’da gelir dağılımındaki uçurumu daha da derinleştireceğini belirtiyor.

Demokrat senatör Bob Menendez vergi yasası onaylanmadan önce yaptığı açıklamada, Amerika’da yıllı gelirleri 75 bin doların altında olan ailelerin vergi oranları ortalama olarak artacağı, bu da cumhuriyetçilerin vergi hilesi olduğunu ve bunun önüne geçmek gerektiğini belirtti. Ancak buna karşın yeni vergi yasasının Amerikan ekonomisini nasıl etkileyeceğini görmek için beklemek gerekir.

Dış ticaret alanında da Amerika Başkanı Trump 2017 yılında Amerikalı firmalar için daha fazla çıkar sağlamak amacıyla bazı değişiklikler yapmaya çalıştı. Trump önce Amerika, Amerikalı ürün al, Amerikalı işçi istihdam et, gibi sloganlarla Amerikalı firmaların yabancı ortaklarının insafsızca dayatmaları tabir ettiği duruma savaş açtı. Trump ve ekonomi danışmanlarına göre Amerika’nın önceki yönetimleri önceki yıllarda imzaladıkları tüm ticari anlaşmalar Amerika’nın çıkarlarına aykırı ve insafsızca düzenlenen anlaşmalardır. Bu yüzden Trump Başkan olduktan hemen sonra Amerika’nın Trans Pasific anlaşmasından çekildiği ilan etti ve Nafta anlaşmasının maddelerinde değişiklik yapılmadığı takdirde Kanada ve Meksika ile serbest ticareti öngören bu anlaşmadan da çekileceği uyarısında bulundu.

Amerika Başkanı Trump iktisadi politikalarında iç üretime ve istihdam alanları açmaya vurgu yapıyor ve Amerikalı firmaları sermayelerini ve üretim hatlarını Amerika dışına çıkardıkları takdirde cezalandıracağı tehdidini savuruyor.

Buna karşın uluslararası ticaretin karmaşıklığı ve Amerikalı üretici ve hizmet firmalarının iç elzemlere pek fazla önem vermemesi, Trump’ın iç ekonomiye destek politikasını zorluklarla karşılaştırdı. Nitekim hali hazırda Amerika’nın Çin, Japonya, Güney Kore ve AB’nin 28 üyesi olan ülkelere kendisinin üzerine vurgu yaptığı iç ekonomiye destekçi politikasını dayatmaya ve kendince bu ülkelerle ticari ilişkilerini insaflı hale getirmeye gücü yetmedi.

Her halükarda Amerikalı büyük firmaların serbest ticari bölgelerin meziyetlerinden yararlanmak istemesi ve Amerika’nın ticari ortaklarının kendi piyasalarını Amerikalı ürünlere ve hizmetlere açma konusunda direnmesi yüzünden Amerika yönetimi 2017 yılında bu ülkelerde ticari ilişkilerinde önemli bir değişiklik yapamadı.

Jan 03, 2018 20:21 Europe/Istanbul
Görüşler