Նոյեմբեր 17, 2020 11:34 Asia/Tehran
  •  Թրամփի պարտությանն  աշխարհի դրական արձագանքը` ևս մեկ վկայություն ԱՄՆ-ի անկման մասին

ԱՄՆ-ում 2020 թվականի նոյեմբերի 3-ին տեղի ունեցած նախագահական ընտրությունների արդյունքների հայտարարումը և դեմոկրատական ​​կուսակցության թեկնածու՝ Ջո Բայդենի տարած հաղթանակը, որը Դոնալդ Թրամփի ընդամենը 214 ընտրական ձայնի դիմաց շահեց ընտրական կոլեգիայի ավելի քան 270 ձայն, միջազգային բեմում ստացան դրական արձագանքներ և շատ երկրներ իշարս Եվրոպական երկրներ շնորհավորեցին Բայդենին:

 Թրամփը չի ընդունել  իր պարտությունը և պահանջում   է իրականացնել  իրավական ու օրինական գործընթացներ: Նա պահանջել է վերահաշվարկել  քվեները: Նա նաև հայց է ներկայացրել  ԱՄՆ-ի դատական ​​ատյաններ,   ներառյալ ԱՄՆ-ի Գերագույն դատարան:Թրամփի քաղաքականությունների դեմ արդեն իսկ սկսվել են  քննադատությունները: Փաստորեն, աշխարհի շատ երկրներ, որոնք վերջին չորս տարիների  ընթացքում տուժել են Թրամփի վարչակազմի միակողմանի քաղաքականության պատճառով, այժմ սպասում են, որ նա 2021-ի հունվարին հեռանա իր պաշտոնից և ԱՄՆ-ի հետ  հարաբերությունների նոր ժամանակաշրջան սկսվի ,որը հիմնաված  կլինի փոխըմբռնման և երկկողմ շահերի վրա:

Թրամփի կառավարման ընթացքում եղավ առճակատում և հակամարտություն ,  ոչ միայն՝ ԱՄՆ-ի մրցակից ուժերի,ինչպես ՝ Ռուսաստանի և Չինաստանի , կամ Վաշինգտոնի կողմից թշնամի հայտարարված երկրների հետ, ինչպիսիք են Իրանը, հյուսիսային Կորեան և Վենեսուելան, այլ  նույնիսկ Վաշինգտոնի եվրոպացի գործընկերների հետ:Փաստորեն, այլ երկրների նկատմամբ Թրամփի միակողմանի և ուժային  մոտեցումը հանգեցրել է ԱՄՆ-ի  հեղինակության թուլացմանը   և առավել մեկուսացմանը:

Թրամփը միշտ էլ  Եվրոպայի նկատմամբ պարտատիրոջ կեցվածքով է հանդես եկել և մեղադրել այս  մայրցամաքի կարևոր երկրներին ,հատկապես Գերմանիային, սեփական շահերի համար ԱՄՆ-ին չարաշահելու մեջ:

Նշելի է նաև ,որ ԱՄՆ-ի աղմկահարույց նախագահը հենց սկզբից անհամաձայնության հիմքը դրեց ՆԱՏՕ-ի դաշինքում ԱՄՆ-ի գործակցության հարցով ,ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցներին կոչ անելով  ավելացնել պաշտպանական ծախսերը և այդ ուղղությամբ Բեռլինի վրա ճնշում բանեցնելու նպատակով ամերիկացի զինվորականների մի մասին դուրս բերեց Գերմանիայից: Առևտրատնտեսական հարթությունում, տնտեսական պրոտեկցիոնիզմի քաղաքականությանը համահունչ, Թրամփը ոչ միայն առևտրային պատերազմ է սկսել  ԱՄՆ-ի մրցակիցների, հատկապես Չինաստանի հետ, այլ նաև ընդգրկուն և շարունակական առճակատման մեջ է մտել Վաշինգտոնի եվրոպացի գործընկերների հետ, որը ներկայումս ընթացքի մեջ է:

Թրամփի գործողությունները, որոնք աշխարհում  ԱՄՆ-ի առավել  մեկուսացմանն են հանգեցրել ,պատճառ դարձան  Բայդենը խոստովանի ,թե՝  Թրամփը աշխարհում  հեղինակազրկել է ԱՄՆ-ին: ԵՄ-ի  արտաքին քաղաքականության նախկին հանձնակատար Ֆեդերիկա Մոգերինին հույս է հայտնել, որ ԱՄՆ-ի նորընտիր նախագահը առաջնորդվելով  այդ երկրի հիմնարար արժեքներով,կվերադառնա բազմակողմանի մեխանիզմներին, այդ թվում ՝ Իրանի միջուկային գործարքին։

Ոչ միայն Վաշինգտոնի եվրոպական գործընկերներն են  գոհ  Թրամփի հեռանալուց և Բայդենի նրան փոխարինելուց,այլ նաև քաղաքական գործիչները և ԱՄՆ-ի  մրցակից ու ընդդիմադիր  երկրները նույնպես դրական են արձագանքել այդ հարցին:Չինաստանը հայտարարել է,որ շուտով շուկա է հանելու Կորոնավիրուսի պատվաստանյութը ,որը նշանակում է արհամարհել Թրամփի այն մեղադրանքը, թե՝Պեկինը դերակատար է կորոնավիրուսի համաճարակի տարածման հարցում: ԱՄՆ-ը ,Դոնալդ Թրամփի նախագահության ժամանակաշրջանում ,ակտիվացրել է Չինաստանի հետ առճակատման գործընթացը զանազան   ոլորտներում և ոչ միայն առևտրատնտեսական բնագավառում է մտադիր իր պահանջները պարտադրել Պեկինին,այլ ՝մարդու իրավունքների պատրվակով միջամտել է այդ երկրի իմասնավորի Հոնգկոնգի ու Սին Կիանգի ներքին խնդիրներին ։

Վերջին ամիսներին կորոնավիրուսի համաճարակի բերումով առաջացած ճգնաժամի պատճառով և այդ ոլորտում Չինաստանին անփութության մեջ մեղադրելով ,նաև Վաշինգտոնի կողմից անընդհատ Չինաստանի ներքին հարցերին միջամտելու ,և Պեկինին առևտրային պայմաններ պարտադրելու ԱՄՆ-ի ջանքերը,երկու երկրների հարաբերությունները իջեցրել են ամենացածր մակարդակի,և չնայած 2020 թվականի հունվարին,Թրամփի վարչակազմի և Չինաստանի կառավարության միջև երկկողմ առևտրային համաձայնագրին ,այն ընթանում է երկկողմ լարվածության  մեծացման ուղղությամբ:Ըստ Չինաստանի ԱԳՆ Վանգ Յիի.«ԱՄՆ-ն ու Չինաստանը հայտնվել են նոր սառը պատերազմի շեմին»:

Մյուս կողմից, Թրամփի վարչակազմի օրոք ԱՄՆ-ի հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ բավականին լարված են եղել:Վերջին տարիներին ԱՄՆ-ում  վիճելի թեմաներից մեկը ԱՄՆ-ի ընտրություններին Ռուսաստանի ենթադրյալ միջամտության  հարցն է եղել:Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ-ի բարձրաստիճան պաշտոնյաները միշտ  Ռուսաստանին համարել են, որպես այդ երկրի  անվտանգության դեմ ուղղված ամենամեծ սպառնալիք, ուստի իրենց ջանքերը կենտրոնացրել են Թրամփի օրոք Մոսկվայի վրա ճնշումը առավելագույնի հասցնելու վրա:

Այդ ճնշումներից  էր՝ Կացայի օրենքի վավերացումը  և իրականացումը 2018-ի օգոստոսից, ինչը Մոսկվայի դեմ շատ ծավալուն պատժամիջոցներ էր ներառում:Միևնույն ժամանակ, Թրամփի վարչակազմը ամեն գնով փորձել է կանխել «Նորդ Ստրիմ 2»(Nord Stream 2)  գազատարի իրականացումը , որը ռուսական գազը տեղափոխում է Գերմանիա, իսկ այնտեղից ՝ Եվրոպայի այլ մասեր:Մյուս կողմից ՝ Պենտագոնը և նրա ղեկավարները միշտ ձգտել են Ռուսաստանը ներկայացնել, որպես ՆԱՏՕ-ի գլխավոր թշնամի ՝ եվրոպացիներին ստիպելով Մոսկվային դեմ գնալու:

Միջազգային ասպարեզում Թրամփի բացասական գործունեության կարևորագույն կետերից մեկը եղել է  նրա թշնամական դիրքորոշումը ՀԳՀԾ-ի միջուկային համաձայնագրի դեմ: Թրամփը ,որ բազմիցս խիստ քննադատելով ՀԳՀԾ-ն դա անվանել  էր ԱՄՆ-ի համար ամենավատ համաձայնագիրը ,2018-ի մայիսի 8-ին միակողմանի ձևով խախտելով ՀԳՀԾ-ի շրջագծում Վաշինգտոնի պայմանավորվածությունները ,հեռացավ միջազգային այս համաձայանգրից ,վերականգնելով հակաիրանական  պատժամիջոցները: Թրամփի այդ քայլը խստագույնս դարապարտվեց ներքին ու միջազգային մասշտաբով ,իմասնավորի 4+1 խմբի կողմից ,որին մաս են կազմում ԱՄՆ-ի երկու գլխավոր մրցակիցներ՝ Ռուսաստանն ու Չինաստանը և Վաշինգտոնի եվրոպացի գործընկերներ՝ Գերմանիան, Ֆրանսիան, Բրիտանիան և Եվրամիությունը:

4+1 խմբի անդամները ,իմասնավորի դրա արևելյան թևը հանդիսացող Ռուսաստանը և Չինաստանը համոզված են , քանի որ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի թիվ 2231 բանաձևը ,հաստատել է ՀԳՀԾ-ն,ուստի ԱՄՆ-ը ՀԳՀԾ-ից անօրինաբար հեռանալով ,ոչ միայն ինքն է  բացահայտ խախտում  թույլ տվել, այլ մյուս երկրներին ևս ստիպում է խախտել Անվտանգության խորհրդի կարևոր այդ բանաձևը:

Մոսկվան ու Պեկինը ,որպես 4+1 խմբի անդամ շեշտում են պահպանել ՀԳՀԾ-ի եւրոպական կողմերի,այսինքն՝Եվրամիության և եվրոպական եռյակի,այսինքն՝Գերմանիայի,Ֆրանսիայի և Բրիտանիայի  համաձայնեցված համաձայնագիրը :Միևնույն ժամանակ, Թրամփի վարչակազմը պնդում է շարունակել և սաստկացնել Իրանի դեմ պատժամիջոցները ՝ չնայած կորոնավիրուսի համաճարակին,որպեսզի Թեհրանին ստիպի ընդունել Թրամփի վարչակազմի  պահանջները,որոնք ներկայացված են Պոմպեոյի 12 պայմանների շրջանակում:Չնայած այս ամենին ՝ Թրամփի վարչակազմը խիստ քննադատության է ենթարկվել Իրանի նկատմամբ իր անարդյունավետ քաղաքականության համար:

Այն երկրները, որոնք Թրամփի կառավարման տարիներին Վաշինգտոնի հետ լուրջ խնդիրներ են ունեցել , այժմ հույս ունեն երկկողմ ներգրավվածությամբ նոր ուղղություն ձևավորվի: Թրամփի օրոք Վաշինգտոնի կողմից ամենախիստ պատժամիջոցների ու ճնշումների  ենթարկված Վենեսուելայի նախագահ Նիկոլաս Մադուրոն,  հայտարարել է ԱՄՆ-ի նոր վարչակազմի հետ բանակցելու պատրաստակամության մասին:Մյուս կողմից, հակաիմպերիալիստական ​​քաղաքական գործիչները նույնպես ողջունել են Թրամփի հեռացումը:

Բոլիվիայի նախկին նախագահ Էվո Մորալեսը, ի պատասխան ԱՄՆ-ի նախագահական Դեմոկրատական ​​կուսակցության  թեկնածու Ջո Բայդենի հաղթանակին , ասել է.«Մենք ուրախ ենք, որ ֆաշիստ ու ռասիստ Թրամփը ձախողվեց:Իհարկե, մենք ուրախ չենք, որ Բայդենը շահեց, բայց մենք ուրախ ենք Թրամփի պարտության պատճառով»:

Այս դիրքորոշումը ապացուցում է, որ մենք չպետք է շատ ուրախ լինենք Բայդենի գալու կապակցությամբ, քանի որ անկախ նրանից, թե ԱՄՆ-ում ով է նախագահելու,լինի նա դեմոկրատական թե՝հանրապետական ,սակայն Վաշինգտոնի երկարատև նպատակները ,իմասնավորի աշխարհին գերիշխելը,մրցակից կամ հակառակորդ երկրներին դիմադրելը՝կոշտ ,կիսակոշտ և իմասնավորի բոյկոտների կամ էլ փափուկ ուժի այսինքն քարոզչական պատերազմի միջոցով ,միշտ հանդիսացել է Սպիտակ տան քայլերի հիմքը և միայն տակտիկաներն են փոխվում: Միևնույն ժամանակ, Թրամփի քառամյա նախագահության ավարտը չի նշանակում թրամփիզմի ավարտ, ոչ էլ նշանակում է վերացնել  սոցիալական և մշակութային բացը , որը ԱՄՆ-ի հասարակությանը բաժանել է կատարյալ երկբևեռ հասարակության:

Այժմ ԱՄՆ-ը կանգնած է անկում ապրող տնտեսության, պարտքերի աննախադեպ աճի, միակողմանի հստակ նկրտումների , ուժային  քայլերի,միջազգային պայմանագրերից, հաստատություններից և կազմակերպություններից հեռացման , Եվրոպայի հետ աճող տարաձայնությունների,իր միջազգային մրցակիցների ՝ Ռուսաստանի և Չինաստանի հետ լարվածության աննախադեպ սրման։ ԱՄՆ-ն  ավելի ու ավելի է կորցնում իր գլոբալ դերը և գործնականում  միջազգային շատ  ասպարեզներում, հատկապես ՄԱԿ-ում, մնում է միայնակ։  Արագացել է այդ երկրի անկման գործընթացը:

Իսլամական հեղափոխության գերագույն առաջնորդ Այաթոլլահ Խամենեիի գրասենյակի անգլերենով Twitter- ի էջը  ի պատասխան ընտրություններում Թրամփի պարտությանը գրել է.«ԱՄՆ-ում տիրող իրավիճակը և այն, ինչ նրանք ասում են իրենց ընտրության մասին, մի ցուցադրություն է:Սա ԱՄՆ-ում ,լիբերալ ժողովրդավարության գեշ պատկերի մի  օրինակն է:Անկախ արդյունքից, մի բան ակնհայտ է՝ ԱՄՆ-ի ռեժիմի  քաղաքական, քաղաքացիական և բարոյական վերջնական փլուզումը»:

Պիտակ