Nov 24, 2018 21:00 Europe/Tirane
  • Vendimi i GJND në favor të Iranit, një tjetër goditje ndaj politikave agresive të Trump

Presidenti i SHBA Donald Trump i cili mori udhëheqjen e këtij vendi që nga janari i vitit 2017, ka shpërfillur multilateralizmin dhe institucionet ndërkombëtare dhe madje edhe i ka kërcënuar ato. Ndër çështjet më të rëndësishme në këtë drejtim janë tërheqja e administratës së Trump nga marrëveshja e klimës e Parisit, tërheqja nga UNESCO dhe Këshilli i OKB-së për të Drejtat e Njeriut, ku është ballafaquar me kritika të gjera nga partnerët evropianë.

Në këtë drejtim, Shtetet e Bashkuara të Amerikës e konsiderojnë veten të jenë jashtë institucioneve dhe ligjeve ndërkombëtare dhe në bazë të kësaj çështjeje të supozuar kontradiktore të çështjeve globale. Megjithatë, qasja e qeverisë së Trump është kritikuar globalisht si nga rivalët ashtu edhe nga partnerët amerikanë, ndërsa në të njëjtën kohë ka shkaktuar izolimin në rritje të SHBA në botë. Robert Malley, ish-anëtar i Këshillit të Sigurisë Kombëtare të SHBA, thotë se unilateralizmi i Donald Trump ka izoluar vendin që është bërë më i dukshëm kur një president tani vjen nga biznesi dhe imponon tarifa komerciale për aleatët më të ngushtë të SHBA. Abdulkavi Ahmed Jusuf, shefi i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë në Hagë ka rilexuar edhe një herë procesin e arritjes së marrëveshjes bërthamore të Iranit dhe vendeve të Grupit 5+1 dhe më pas daljen e Amerikës nga marrëveshja bërthamore me urdhrin e Donald Trump, presidentit të Amerikës dhe rivendosjen e sanksioneve të njëanshme kundër Iranit, ndërsa deklaroi: "Në bazë të "Traktatit të Miqësisë" të nënshkruar në vitin 1955 mes Iranit dhe Amerikës, në rast se të dy vendet kanë mosmarrëveshje dhe këto mosmarrëveshje nuk mund të zgjidhen nëpërmjet rrugëve diplomatike, atëherë këto dy vende mund t'i referohen Gjykatës Ndërkombëtare, ndërsa në çështjen e marrëveshjes ndërkombëtare ekzistojnë të dy kushtet e përmendura në këtë traktat. Prandaj Gjykata Ndërkombëtare është e zotuar që ka autoritetin e duhur për shqyrtimin e kësaj dosje". Abdulkavi Ahmed Jusuf shtoi: "Vendimi i Amerikës për të dalë nga marrëveshja bërthamore me Iranin dhe rivendosja e kufizimeve dhe sanksioneve si anulimi i lejeve për importin nga Irani dhe shkëmbimet financiare me këtë vend, mund të konsiderohen shkelëse të të drejtave të Iranit në Paktin e Miqësisë". Abdulkavi Ahmed Jusuf duke pranuar argumentimin e Iranit ka deklaruar se sanksionet e Amerikës kundër Iranit mund të rezultojnë me dëme të pakompensueshme, prandaj duhet të merren masa të përkohshme për zbatim. Abdulkavi Ahmed Jusuf gjithashtu deklaratat gojore të përfaqësuesve të Amerikës në lidhje me këtë se Uashingtoni po bënë përpjekje që sanksionet të mos ushtrojnë ndikim negativ njerëzor mbi Iranin, i ka konsideruar të pamjaftueshme.

Një nga rastet më të rëndësishme të unilateralizmit të SHBA dhe agresionit amerikan në epokën e Trump është tërheqja e SHBA nga marrëveshja bërthamore më 8 maj 2018 dhe ripërtëritja e sanksioneve bërthamore kundër Iranit në gusht dhe nëntor 2018. Në një pretendim të çuditshëm, në kundërshtim me të gjitha faktet në dispozicion, qeveria amerikane pretendoi se politikat e Trump-it, duke përfshirë tërheqjen nga marrëveshja bërthamore, çuan në një kthim në udhëheqjen amerikane të botës. Më 15 qershor 2018, Shtëpia e Bardhë njoftoi në një deklaratë se "largimi i Shteteve të Bashkuara është në fushën e arritjeve të qeverisë së Donald Trump për të rivendosur udhëheqjen amerikane në arenën globale". Ndërkohë, SHBA-ja ka ndërmarrë veprime për t'u tërhequr nga marrëveshja bërthamore që është në kundërshtim me ligjin ndërkombëtar dhe Rezolutën 2231 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, një gjë e tillë ka nxitur një kundërshtim të thellë nga RII . Irani është ankuar kundër Shteteve të Bashkuara për shkeljen e angazhimeve të tyre ndërkombëtar, dhe në veçanti "Traktatin mbi Marrëdhëniet Ekonomike dhe të Drejtat Konsullore të vitit 1955". Ankesa e Iranit erdhi më 16 korrik 2018. Pas një padie të paraqitur nga Irani dhe një seance paraprake për të, gjykatësit e GJND-së njoftuan unanimisht të mërkurën më 3 tetor, duke deklaruar se ata janë kompetent për të trajtuar ankesën e Iranit ndaj Shteteve të Bashkuara për shkeljen e traktatit të miqësisë dhe marrëdhënieve ekonomike dhe të drejtave konsullore të vitit 1955 midis dy vendeve, si dhe ata votuan për heqjen e sanksioneve të SHBA kundër Iranit  për medikamentet, bujqësinë, ushqimin, çështjet humanitare dhe aviacionin. Gjykata gjeti se disa nga sanksionet kundër Iranit lidhen me disa nga të drejtat dhe detyrimet e palëve në grushtin e shtetit të vitit 1955. "Në bazë të "Traktatit të Miqësisë" të nënshkruar në vitin 1955 mes Iranit dhe Amerikës, në rast se të dy vendet kanë mosmarrëveshje dhe këto mosmarrëveshje nuk mund të zgjidhen nëpërmjet rrugëve diplomatike, atëherë këto dy vende mund t'i referohen Gjykatës Ndërkombëtare, ndërsa në çështjen e marrëveshjes ndërkombëtare ekzistojnë të dy kushtet e përmendura në këtë traktat. Prandaj Gjykata Ndërkombëtare është e zotuar që ka autoritetin e duhur për shqyrtimin e kësaj dosje".

Lëshimi i këtij vendimi nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë u shoqërua nga një reagim pozitiv nga Irani. Ministri i Punëve të Jashtme të Iranit z. Mohamed Xhervad Zarif në reagim ndaj lëshimit të verdiktit të parë nga ana e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë në lidhje me dosjen e padisë së Iranit kundër Amerikës, theksoi se vendimi i GJND-së në Hagë tregon qartë të drejtën dhe ligjshmërinë e Iranit dhe të të qenit e paligjshëm dhe të padrejtë të sanksioneve të Amerikës. Si pasojë e daljes së Amerikës nga marrëveshja bërthamore dhe rikthimit të sanksioneve atomike të SHBA kundër Iranit, Teherani zyrtar ka ngritur padi kundër Uashingtonit pranë Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë në Hagë. Në deklaratën e Ministrisë së Punëve të Jashtme të Iranit thuhet: "Si rezultat i konfirmimi përsëri të së drejtës së Iranit nga ana e Gjykatës Ndërkombëtare të Hagës dhe konfirmimin se politika e qeverisë së Amerikës ndaj Iranit është e paligjshme, sot opinioni publik botëror dhe të gjitha vendet e pavarura me siguri më të madhe janë të vendosur për të treguar vullnetin e tyre politik për të respektuar marrëveshjet dhe traktatet ndërkombëtare, për të respektuar të drejtat dhe ligjet ndërkombëtare, si dhe për të respektuar përgjegjësinë e qeverive dhe shteteve ndaj ruajtjes dhe zbatimit të marrëveshjes bërthamore".  Davud Bavend, profesor i së drejtës ndërkombëtare, duke deklaruar se vendimet e marra nga Gjykata e Hagës janë të detyrueshme, ka thënë: Por nëse pala e dënuar dështon të kryejë përgjegjësitë, pala tjetër mund ta paraqes rastin në Këshillin e Sigurimit dhe këshilli mund të rekomandojë ose të vendosë dhe të ndërmarrë veprime.

Nxjerrja e vendimit të GJND ka goditur ashpër prestigjin dhe pozicionin e SHBA dhe ka zbuluar politikat agresive të këtij vendi në arenën ndërkombëtare. Në të njëjtën kohë, humbja e SHBA në GJND ka nxitur qeverinë amerikane të reagojë në mënyrë agresive. Qeveria e Trump e quajti atë "të pavlefshëm" në përgjigje të urdhrit të gjykatës, duke e akuzuar gjykatën ndërkombëtare se politikisht është joefektive. John Bolton, Këshilltar i Sigurisë Kombëtare të SHBA, ka thënë: GJND nuk e ka kuptuar se nuk ka të drejtë në asnjë mënyrë të marrë vendim në lidhje me sanksionet e SHBA (kundër Iranit), të cilat mbrojnë sigurinë tonë në bazë të një traktati. Në vend të kësaj, Gjykata e Hagës lejoi Iranin ta përdorte atë si propagandë politike. Qëndrimi pasiv i Boltonit sugjeron se autoritetet e Uashingtonit nuk presin që një votim i tillë i qartë nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë të nxirret kundër Shteteve të Bashkuara. Bolton njoftoi gjithashtu se Shtetet e Bashkuara do të shqyrtojnë të gjitha marrëveshjet ndërkombëtare që mund të jenë subjekt i vendimeve të detyrueshme të Tribunalit. Veprimi i SHBA është në lidhje të drejtpërdrejtë me njoftimin nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë për dënimin e përkohshëm të Iranit kundër Shteteve të Bashkuara për sanksione të njëanshme kundër Teheranit. Qeveria e SHBA ka mohuar se Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë ka juridiksion mbi sanksionet e Iranit.

Uashingtoni u përpoq të diskreditojë bazën ligjore të Gjykatës së Drejtësisë së Hagës duke njoftuar tërheqjen nga traktati i vitit 1955 midis SHBA dhe Iranit. "Njoftoj se SHBA i jep fund Traktatit të Miqësisë me Iranin, të vitit 1955, tha sekretari i DASH, Mike Pompeo. Pompeo tha se Shtetet e Bashkuara janë "të zhgënjyera" që Gjykata e Hagës "nuk arriti të kuptojë se nuk ka juridiksion të nxjerrë ndonjë urdhër që ka të bëjë me masat e sanksionimit nga Shtetet e Bashkuara", të cilat "mbrojnë interesat e tyre thelbësore të sigurisë". Traktati i vitit 1955 bën thirrje për "marrëdhënie miqësore" midis Iranit dhe Shteteve të Bashkuara, inkurajon tregti dhe investime të ndërsjella, rregullon marrëdhëniet diplomatike dhe ia jep juridiksionin Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë mbi mosmarrëveshjet.

Tags

Komente