May 20, 2020 11:46 Europe/Tirane
  • Korona dhe kriza e gjithanshme ekonomike, sociale dhe politike

Përhapja e korona virusit dhe sëmundja Covid-19 në Shtetet e Bashkuara, e cila ka kthyer Amerikën vendi e parë në botë më të infektuar, ka ngjallur kritika të mprehta kundër presidentit Donald Trump për trajtimin e dobët dhe keq menaxhimin e kontrollimit të koronës.

Numri i personave të infektuar në Shtetet e Bashkuara tani ka tejkaluar 1.5 milion njerëz, ndërsa më shumë se 90,000 kanë vdekur.  Me afro 32 përqind të të infektuarve me koronavirus në botë dhe me më shumë se 28 përqind të viktimave në botë, Shtetet e Bashkuara mbeten vendi numër një në raste dhe nivele të vdekshmërisë, me një ndryshim të rëndësishëm nga vendet e tjera në botë. Kritikët e Trump besojnë se situata aktuale katastrofike në fushën e zgjerimit të virusit Korona dhe viktimat e tij janë për shkak të presidentit polemik dhe gënjeshtar të këtij vendi, i cili që nga fillimi, në vend të qasjes realiste dhe largpamëse ndaj Korona, e konsideroi atë si të parëndësishme dhe mori masa të vonuara për ta kontrolluar. E rëndësishmja është se efektet e epidemisë së Korona virus dhe sëmundjes Covid-19 kanë prekur të gjitha aspektet e shoqërisë amerikane.

Në aspektin ekonomik, Shtetet e Bashkuara tani po përballen me krizën ekonomike dhe recesionin më të madh në historinë e saj dhe tregues të tillë si papunësia, mbyllja e vendeve të punës, veprimtaria në rënie e kompanive dhe fabrikave, etj., dhe humbjet ekonomike janë të pashembullta në historinë e këtij vendi. Një studim i ri nga Federal Reserve (Rezerva Federale e Sh.B.A) tregon për një perspektivë të errët të rritjes ekonomike të SH.B.A. e cila do të përkeqësohet ndjeshëm edhe më keq se sot. Ekonomia amerikane do të bjerë me 42.8 përqind midis prillit dhe qershorit 2020, sipas Indeksit të Prodhimit të Brendshëm Bruto. Një javë më parë indeksi tregoi se ekonomia amerikane po përjetonte një rritje negative prej 34.9%, por që prej asaj kohe janë lëshuar të dhëna të tjera të dobëta ekonomike që e shtynë Rezervën Federale të ulë indeksin edhe më tej. Një rënie e tillë konsiderohet më e rënda në historinë e Amerikës që pas Luftës së Dytë Botërore. Javën e kaluar të dhënat nga Departamenti i Punës i SHBA gjithashtu tregojnë se tre milion amerikanë të tjerë aplikuan për asistencë papunësie, duke e çuar numrin e përgjithshëm të të papunëve në Shtetet e Bashkuara në 36.5 milion njerëz që nga fillimi i karantinës së Korona. Departamenti i Tregtisë Amerikane dhe Rezerva Federale më 15 maj gjithashtu publikuan dy raporte duke njoftuar një rënie të paparë në prodhimin industrial dhe shitjen me pakicë. Rezerva Federale tha se prodhimi industrial në vend ra me 13.7 përqind në muajin prill për shkak të shpërthimit të Korona, që është rënia më e madhe në ekonomi. Departamenti Amerikan i Tregtisë në një raport tjetër gjithashtu njoftoi se; Shitjet me pakicë në prill ranë me 16.4 përqind, por shitësit me pakicë në internet ishin të vetmit që raportuan një rritje të shitjeve. Këto statistika tregojnë se Shtetet e Bashkuara po përballen me recesionin më të keq ekonomik në tremujorin e dytë që nga Recesioni i Madh (1929-1933).

Kjo situatë ka ngjallur paralajmërime serioze nga zyrtarë amerikanë dhe ekonomistë të njohur. Sekretari amerikan i Thesarit Steven Mnuchin ka paralajmëruar për pasojat e vazhdimit të mbylljes së ekonomisë amerikane, e cila është ekonomia më e madhe në botë. Manuchein tha se virusi Korona vazhdon të ketë përhapje të gjerë në Shtetet e Bashkuara dhe se ai është në dijeni të këtij fakti dhe shtoi: "Ne duhet të hapim bizneset, përndryshe do të përballemi me një recesion të përhershëm dhe të rëndë në ekonominë e SHBA". Ai gjithashtu paralajmëroi për rrezikun e dëmit të mundshëm që mund t’i shkaktohet ekonomisë për shkak të shpërthimit të koronës. "Nëse Uashingtoni pret për një kohë të gjatë për rihapjen ekonomike për shkak të virusit Korona, ekonomia amerikane do të jetë në rrezik të shkatërrimit dhe fundosjes" tha Steven Mnuchin. Paralajmërimi i paparë i Mnuchin vjen pasi zyrtarët amerikanë të shëndetësisë vazhdimisht kanë paralajmëruar se Shtetet e Bashkuara do të përballen me një valë të re dhe më të rëndë të koronavirusit nëse aktiviteti ekonomik i vendit hapet dhe protokollet shëndetësore nuk respektohen. Sidoqoftë, zyrtarët e administratës Trump, përfshirë Mnuchin, janë më shumë të shqetësuar për pasojat ekonomike të situatës. Ai ka thënë vazhdimisht se mbyllja e ekonomisë përbën një kërcënim më të madh për Shtetet e Bashkuara. Analisti i mirënjohur ekonomik Jim Kramer ka paralajmëruar gjithashtu se ekonomia amerikane nuk ka zgjidhje tjetër, por të rihapë dyert e saj, përveç nëse qeveria federale ndërmerr veprime më vendimtare. Kramer tha: Mënyra ideale, është se ne duhet të mbajmë dyert e ekonomisë të mbyllura derisa qeveria federale të zgjerojë kapacitetin e saj të testimit të koronës dhe gjurmimin e pacientëve. Por edhe pa këto masa, ne nuk kemi zgjidhje tjetër përveç rihapjes së ekonomisë ... Pothuajse të gjithë sektorët e ekonomisë janë të mbyllur dhe kjo për ekonominë është dërrmuese.

Në fakt, pyetja se kur dhe si do të rifillojnë aktivitetet ekonomike dhe tregtare është bërë një problem i madh dhe pika kryesore e grindjes midis qeverisë federale dhe qeverive lokale të shteteve, veçanërisht atyre shteteve siç është New York, të cilat janë burimi kryesor i shpërthimit të koronës dhe numrit të vdekjeve. Kritikët thonë se qëllimi i vërtetë i Trump, si dhe ai i zyrtarëve të lartë të qeverisë, është të insistojnë që të rihapin sa më shpejt aktivitetet ekonomike, duke pasur parasysh qëllimet e fushatës së Trump për zgjedhjet e nëntorit 2020. Mbeten më pak se gjashtë muaj deri në zgjedhjet presidenciale të SHBA dhe shpërthimi i Korona mund të ndikojë keq në përllogaritjet e Trump. Më parë, analistët ishin shumë më pak skeptikë për fitoren e Trump në zgjedhje tani janë dhe  më shumë skeptikë. . "Ne me të vërtetë nuk e dimë se cili do të jetë rezultati i këtyre zgjedhjeve," tha Christopher Arterton, një profesor i shkencave politike në Universitetin George Washington. Sipas sondazheve më të fundit të realizuar nga rrjeti CBC, 57% e të anketuarve besojnë se Trump performoi dobët, ndërsa në mars vetëm 47% kishin një ide të tillë në rekordin e presidentit.

Në fakt, Trump dhe këshilltarët e tij i cili ka dështuar qartë në menaxhimin e krizës së virusit Korona, tani janë përqendruar në rihapjen e ekonomisë amerikane. Ata e justifikojnë këtë përpjekje duke thënë se dëshirojnë të parandalojnë rrënimin e mëtejshëm të ekonomisë amerikane dhe të jenë të gatshëm të përballen me përsëritjen e sëmundjes në vjeshtën e vitit 2020. Administrata Trump në të vërtetë po i kërkon popullit amerikan që të pranojë rritjen e vdekshmërisë në Shtetet e Bashkuara si një çmim për të paguar për rihapjen e ekonomisë amerikane. Kështu, administrata Trump synon të rihapë ekonominë dhe të heqë kufizimet sociale, pavarësisht nga përhapja katastrofike e sëmundjes Covid-19. Anthony Fauci, drejtor i Qendrës për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve Infektive në Shtetet e Bashkuara dhe një anëtar kryesor i grupit të punës së Shtëpisë së Bardhë në luftën kundër korona virusit, kritikoi insistimin e Trump për të rihapur ekonominë dhe tha: "Nëse nuk ndjekim udhëzimet për rihapjen e ekonomisë amerikane, atëherë rreziku i shpërthimeve të tjera të korona virusit në Shtetet e Bashkuara do të jetë shumë serioz."

Përveç efekteve të saj të tmerrshme dhe të pashembullta në ekonominë amerikane, epidemia e Korona ka patur edhe pasoja të pashembullta shoqërore. Tani, me përhapjen e krizës dhe recesionin e pashembullt ekonomik, Shtetet e Bashkuara po përballen me fenomene që i kanë përjetuar vetëm gjatë krizës ekonomike të vitit 1929. Fenomene të tilla si kriza e urisë dhe formimi i disa kilometrave radhë për të marrë ushqim falas, një rritje e konsiderueshme e varfërisë dhe e të pastrehëve, akumulimi i borxheve të klasave të varfra dhe të mesme dhe pamundësia për t’i paguar ato, duke rezultuar në humbjen e shtëpive dhe ambienteve të jetesës, rritja e protestave sociale dhe madje e protestave të armatosura, janë raste që kanë çuar në rritjen e pasigurisë sociale në vend. Tani, ajo që është më e habitshme në lidhje me trazirat sociale në Shtetet e Bashkuara, duke marrë parasysh shpërthimin e koronës, është kriza e urisë në vendin më të madh kapitalist në botë, i cili, natyrisht, është edhe ekonomia më e madhe në botë. New York Times për këtë shkroi: Njerëzit do të jenë të uritur. Ata aktualisht janë të uritur. Uria nuk është diçka me të cilën jemi mësuar lehtë. Uria shkakton zhgënjim dhe dëshpërim. Kjo shkallë dhe nivel i urisë për shkak të përhapjes së sëmundjes Covid-19 është i rrezikshëm. Sipas David Beasley, Drejtor Ekzekutiv i Programit Botëror të Ushqimit të Kombeve të Bashkuara: Shtetet e Bashkuara janë larg zonave të luftës, por në këtë vend ne po përballemi me një nivel të jashtëzakonshëm të pasigurisë ushqimore - një nga kushtet më të këqija në vendet e zhvilluara. Institucioni Brookings raportoi kohët e fundit se deri në fund të prillit, më shumë se një e pesta e familjeve amerikane nuk do të kenë qasje në sigurinë ushqimore. Në rreth një të pestën e familjeve amerikane me fëmijë nën moshën 12 vjeç ose më të rinj, fëmijët përjetojnë pasiguri ushqimore. Sipas David Saper, një profesor në fakultetin juridik të Universitetit George Town: Për shkak të humbjes së papritur të vendeve të punës, mbështetja jonë për urinë po eliminohet.

Në frontin politik, shpërthimi i korona virusit dhe sëmundjes Covid-19 në Shtetet e Bashkuara ka çuar në një rritje të ndasive politike dhe është bërë një temë polemike midis Kongresit dhe Shtëpisë së Bardhë. Ligjvënësit demokratë në Kongres besojnë se duhet të merren masa të nevojshme për të goditur virusin Korona në të gjitha shtetet e SH.B.A.-së, ndërsa Presidenti Donald Trump, duke pasur parasysh interesat e tij politike dhe ekonomike, veçanërisht nevojën për t'i dhënë fund bllokadës aktuale për shkak të virusit Korona ka zgjedhur si prioritet të tij kthimin e funksionimit të ekonomisë së SHBA sa më shpejt që të jetë e mundur. Kritikët e administratës Trump besojnë se për presidentin e diskutueshëm amerikan, i cili, duke pasur parasysh qëndrimin dhe performancën e tij, është kundër sloganit të tij "Amerika e para", në fakt, ajo që ka rëndësi për të në radhë të parë janë interesat e tij ekonomike dhe politike dhe kjo është vënë re në luftën kundër virusit Korona. Në të njëjtën kohë, një nga pasojat më të rëndësishme të epidemisë së Korona është zgjerimi i paparë i ndasive politike midis qeverisë federale dhe qeverive lokale të shteteve, veçanërisht në ato shtete që janë prekur më shumë nga Korona, siç është Nju Jorku, të cilat janë përqendruar tek mënyra e rihapjes së aktiviteteve ekonomike dhe tregtare dhe kthimin tek jeta normale.

Trump ka mbështetur protestat që zhvillohen kundër kufizimeve të vendosura për shkak të virusit Korona, sidomos në shtetet që nuk vepruar sipas kërkesave të tij për rihapjen e ekonomisë. Protestat shpërthyen para ndërtesës së kongresit lokal më 30 prill, pasi qindra protestues, disa prej tyre të armatosur, protestuan kundër zgjatjes së ligjeve të karantinës në Miçigan. Vetë Trump, i cili është përkrahës i përfundimit të karantinës në Shtetet e Bashkuara dhe normalizimin e situatës së shkaktuar nga shpërthimi i  virusit Korona, ka mbështetur protestat e armatosura dhe ka kritikuar guvernatorin e Miçiganit. Presidenti amerikan cicëroi: Guvernatori i Miçiganit duhet të bëjë një lëshim të vogël dhe të shuajë zjarrin. Joe Biden rivali demokrat i Trump kritikoi mbështetjen e tij për protestuesit e armatosur në Miçigan dhe tha se në protesta kishte shenja racizmi. Pamjet e publikuara në disa media treguan mbajtjen e flamurit të konfederatës dhe kryqit të thye nazist në tubimin e armatosur në Miçigan. Një çështje tjetër është se në nivelin e SH.B.A.-së, ka pasur mosmarrëveshje serioze midis drejtuesve të Kongresit, veçanërisht kryetares demokrate të Dhomës së Përfaqësuesve Nancy Pelosi dhe liderit pakicës demokrate të Senatit, Chuck Schumer, me Shtëpinë e Bardhë dhe Trump, se si të menaxhojnë krizën Korona. Demokratët kanë akuzuar në mënyrë të përsëritur administratën Trump për neglizhencë dhe mospërfilljen e epidemisë së virusit Korona dhe për këtë kanë kritikuar presidentin e diskutueshëm amerikan. Nancy Pelosi, kryetare e Dhomës së Përfaqësuesve të SH.B.A.-së, kritikoi keq menaxhimin e virusit Korona nga administrata Trump dhe tha: Në vend që të gënjejë popullin amerikan, Trump duhet të tregojë të vërtetën për krizën e Korona në Shtetet e Bashkuara dhe të marrë vendime bazuar në të. Në fakt, Shtetet e Bashkuara tani po përballen me një situatë të pashembullt në historinë e saj, pasojat e së cilës jo vetëm që kanë pasur një efekt shkatërrues në shoqërinë amerikane në këtë kohë, por gjithashtu ka të ngjarë të kenë implikime të gjera ekonomike, sociale dhe politike të cilat do të jenë edhe më negative.

 

 

Tags

Komente