Sep 12, 2021 10:10 Asia/Ashgabat
  • 11-nji sentýabryň ýigrimi ýyllygy we Baýdeniň sargydy

3000 töweregi adamyň ölmegine sebäp bolan 11-nji sentýabr hüjüminiň ýyl dönüminden bir gün öň ABŞ-nyň prezidenti Jo Baýden ABŞ-da halky milli jebislige çagyrdy.


ol 11-nji sentýabrda bolup geçen hüjümler Amerikan jemgyýeti üçin  iň uly sapak diýip atlandyrdy we agzybirligiň hemmämiziň bir zada ynanmalydygymyzy däl-de, eýsem millet hökmünde birek-birege hormat goýmalydygymyzy we ynanmalydygymyzy belleýär diýdi.
Ak tam Baýdeniň bu sargyt wideosyny 11-nji sentýabryň öňüsyrasynda ýaýratdy. 11-nji sentýabryň ýigrimi ýyllygy, Amerikanyň Birleşen Ştatlary henizem başdan geçirýän wakalary bilen gyzyklanýar. Halkara gatnaşyklarynda täze eýýamy başdan geçiren waka. Şol bir wagtyň özünde, 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabryndaky wakalar ABŞ-nyň daşary syýasatynda öwrülişik pursaty boldy. 11-nji sentýabr hüjüminden soň ABŞ-nyň şol wagtky prezidenti Jorj W. Buş agressiw çemeleşdi we Owganystana we Yraga bahana bilen hüjüm etdi. hamana terrorçylyga garşy global göreşde Yrakda, Owganystanda, Siriýada, Liwiýada we Ýemende bir milliondan gowrak adam öldi. Halkara taryhçy we analitik Çarlz Strozieriň pikiriçe, 11-nji sentýabr hüjümleri ABŞ-da çuňňur ekzistensial krizis döretdi, Waşington "ýaralanan haýwan" ýaly reaksiýa bildirdi we terrorçylyga garşy batgalyk söweş alyp bardy. Netijede dünýä derejesinde özüniň pese gaçmagyny tizleşdirdi. 
Şol bir wagtyň özünde, 11-nji sentýabryň ýigrimi ýyllygy ABŞ bilen NATO-nyň Owganystandan çekeleşikli çykmagy bilen gabat gelýär. 20 ýyllap dowam eden söweşden we Owganystany basyp alandan soň, ABŞ Al-Kaýdany we Talybany ýeňmek üçin hiç hili syýasy ýa-da harby dawa-jenjel bilen ýurtdan çykdy. ABŞ-dan çekilmegi we Talybanyň Owganystany basyp almagy Baýden administrasiýasynyň ABŞ-da we bütin dünýäde giňden tankyt edilmegine sebäp boldy.
Bu meselede ünsi çekýän ýene bir mesele, 11-nji sentýabrda ABŞ-daky yslamofobiýany we musulmanlara garşy zorlugy artdyrmakdaky rolydyr. Geçirilen gözlegler, 11-nji sentýabr wakalaryndan soň ABŞ-da soňky 20 ýylda yslamofobiýanyň köpelendigini görkezýär. Pew-iň täze pikir soralyşygy Amerikalylaryň 82 göteriminiň musulmanlaryň kemsidilýändigini aýdýandygyny görkezýär. Amerikaly musulmanlaryň köpüsi özleriniň etmedik ýa-da goldamaýan jenaýaty üçin günäkärlenendigini duýýarlar. Yslamofobiýa we musulmanlara garşy ýigrenç hüjümleri, esasanam aşa sag tarapda ýerleşýän ABŞ-nyň öňki prezidenti Donald Trumpyň döwründe köpeldi. Terrorçylyga garşy bahana bilen Trump musulmanlara garşy hüjümlerini we hereketlerini ýitileşdirdi. Hususan-da, Trumpyň alty sany yslam döwletiniň raýatlarynyň ABŞ-a girmegini gadagan etmek we Trump-ny musulmanlar tarapyndan terrorist diýip atlandyrmak baradaky buýrugy bu meselede birtaraplaýyn çemeleşmesini görkezdi.  

Tags