Ağustos 10, 2020 08:30 Europe/Istanbul
  • İslam İnkılabı Rehberi'nin   Yüz Karası 1919 Anlaşmasının İmzalanması Yıldönümü Dolayısı ile Mesajı

İslam İnkılabı Rehberi Ayetullah Seyyid Ali Hamanei sanal ortamda yüz karası 1919 anlaşmasının imzalanması yıldönümü dolayısı ile yayımladıkları mesajlarında şu açıklamaya yer verdiler: Sultacı ve sömürgeci güçler sulta kurmak istedikleri milletlerde aşağılanma duygusu oluşturmak istiyorlar. "

İslam İnkılabı Rehberi Ayetullah Seyyid Ali Hamanei  Vusukuddevle ismi ile de bilinen 1919 anlaşmasını  bu alanda tarihi bir belge olarak örnek gösterdiler. 

Bu anlaşma neydi ve hangi koşullar altında imzalandı. Bu hususu analiz edebilmek için bir kaç boyutu göz önünde bulundurmak gerek.  

 Bu anlaşmanın imzalandığı Gacarlar dönemi  sömürgecilerin  İran'a sızma ve sulta kurma dönemi olarak bilinir. Bu devirde  kimi anlaşmalar İran'a dayatılarak imzalattırıldı.  

1919 Vusukuddevle anlaşması bu anlaşmalardan biridir.  Bu anlaşma Birinci Dünya Savaşından bir yıl sonra  gizli olarak  İran'ın temsilcisi Vusukuddevle ve   İngiltere'nin İran özel temsilcisi  Sir Percy Cox arasında  imzalanan bir anlaşma idi.   Bu anlaşmaya göre  İran'ın mali ve askeri teşkilatları ve kurumları sırf İngiliz müsteşarlar tarafından denetlenecek ve böylece  bu ülkeye savaş süresince verilen hasarlar telafi edilecekti.  Bu çerçevede yeni demiryolu hatları inşa edilip  gümrük tarifeleri de değiştirilecekti. "

Genel bir bakışta,  bu anlaşmanın başlangıcı ve sonunun  saldırgan Britanya'nın  sultacı amaçları çerçevesinde  İran'a sızma ve İran'ı kontrolü altına almak projesi olduğu söylenebilir. 

Gerçekte   son Gacar kralı Ahmed Şah, ülke genelinde siyasi etkinliğini kaybettiği sırada  ve Gacarlar hakimiyetinin sona yaklaştığı dönemde  Britanya dönem dışişleri bakanı Lord Curzon  ülkesinin İran'a nüfuzunu  arttırmak amacı ile  1919 anlaşmasını planladı. 

Anlaşmanın imzalanmasının ardından  Vusukuddevle ve dönem hakimiyetin iki bakanı ile İngiltere temsilcisi Sir Percy Cox arasında 17 Mordad 1298 yılında  gizli tutulan bu anlaşmanın  İran meclisi tarafından onaylanmasını  ve sonuçta general Dixon başkanlığında  askeri bir heyetin  ve Armitage Smith başkanlığında  mali bir heyetin İran'a gitmesini ve İran'da yeni orduyu kurmalarını ve maliye işlerini düzene sokmalarını  beklediler. 

  İngiltere'nin eski İran büyükelçisi Sir Denis Wright ise  " İngiltereliler İranlılar Arasında " başlıklı belgeli kitabında  şöyle bir itirafta bulunmuştur:" 1919 anlaşması  Britanya'yı  İran'ın içişlerinde tamamen  serbest hale getirip pratikte diğer güçlerin müdahale yapmasını engelliyordu. "

  İranlılar için ise bu anlaşma, Britanya'nın İran'ı dizginleme çerçevesinde İran milletinin boynuna bağlanan halatın  daralması anlamında idi.  

O dönemde  1919 anlaşmasının boyutlarının ifşa olunması ve iptali için zemin hazırlayan isimlerden biri de  Seyyid Hasan Moderris'ti.   Bu ifşaatların ardından İran halkı da bu yüz kararsı anlaşmaya karşı farklı şehirlerde protesto gösterileri düzenlediler.   Muhalefetlerin artması ile daha önce  bu anlaşmadan dolayı memnun olduğunu ve herkesin de sevindiğini  bildiren   Ahmed Şah Kaçar da  bu anlaşmayı iptal etmek zorunda kaldı. 

Belki de mevcutta  kimileri  yanlış bir düşünceye sahip olup her türlü zillet ve aşağılanmalara katlanarak yabancı güçlere güvenilebileceğini zannediyorlar ancak sayısız ibret verici tarihi olaylar  emperyalistlerin baskıları ve talepleri karşısında  zafiyetin, pasifliğin ve çaresizliğin , geri kalmışlıktan başka bir sonucu olmadığını gösteriyor. 

İran milleti de  deneyimlerine dayanarak   bağımsızlığın tek yolunun  düşmanlara karşı  milletin güçlü olmasına inanmak ve iç kapasiteler ve kabiliyetlere güvenmek olduğunu öğrenmiştir. 

İslam İnkılabı Lideri Ayetullah Seyyid Ali Hamanei'nin bu mesajı da gerçekte  aydın bir geleceğe ulaşmak için geçmişten alınan dersleri ve ibretleri göz önünde bulundurmamız  gerektiğini gösteriyor. 

 

Görüşler