Ocak 26, 2021 08:30 Europe/Istanbul
  • Zarif'in Bakü Ziyareti

İran İslam Cumhuriyeti dışişleri bakanı Muhammed Cevad Zarif Pazar akşamı bölgesel turunun ilk ziyaretinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin başkenti Bakü'ye gitti.

Bu ziyarette önemli olan husus  mevcut durumda kat kat daha fazla öneme sahip olan bölgesel işbirliklerin artması meselesidir.  İran İslam Cumhuriyeti dışişleri bakanı Muhammed Cevad Zarif   Bakü'nün ardından Moskova'ya gidip Rus makamlar ile de görüşmeler gerçekleştirecek. Ardından  Ermenistan, Gürcistan ve muhtemelen de Türkiye'de görüşmeler gerçekleştirmek için  bu ülkelere gidecektir.  

Bu ziyaretin hedef ülkeleri   İran İslam Cumhuriyeti ile çok yakın ikili ilişkilere sahip olup  bölgesel işbirlikleri anlamında da İran ile stratejik işbirlikleri içerisinde bulunuyor.   Azerbaycan Cumhuriyeti de  bu bölgesel ve ekonomik  entegrasyonun  bir parçasıdır.  Bu yüzden  İran İslam Cumhuriyeti dışişleri bakanı Muhammed Cevad Zarif'in Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve  Azeri mevkidaşı  Ceyhun Bayramov ayrıca  Azerbaycan Cumhuriyeti  başbakan yardımcısı Şahin Mustafayev ile görüşmesinde de eksen konuların  ikili ve bölgesel ilişkiler olduğu söylenebilir.   İran İslam Cumhuriyeti'nin bölgesel siyasetleri  bölgesel işbirliği ve yakınlaşmaya dayalı olarak kurulmuştur.  Buna esasen  İran İslam Cumhuriyeti bölge ülkelerinin  ekonomik ve güvenlik projeleri çerçevesinde işbirliğinde bulunmalarını ve katılımlarının artmalarını  istiyor.   Bu açıdan  Muhammed Cevad Zarif'in  bölgesel ziyaretleri ve özellikle de onun Bakü'yü ziyareti  üç açıdan önem taşımaktadır.  Bu önemi üç boyutta ele almak mümkün:"  Bu ziyaretin öneminin ilk boyutu  Karabağ savaşının ardından  bölgenin yeni  koşulları ve ziyaretin zamanlamasıdır.   

İran İslam Cumhuriyeti ise  bölgeye dayatılan krizler ile mücadele kapsamında  siyasi girişimlere baş vurarak  krizlerin çözümüne yardımcı olmayan çalışmıştır. İran İslam Cumhuriyeti'nin   siyaseti ilk baştan da Karabağ hususunda  ihtilafların  diplomasi ve  diyaloglar yolu ile çözülmesine vurgu yapmıştır.   Şimdi de  Karabağ savaşı sona ermiş ve bölge görece bir barış düzeyine ulaşmıştır.   Bu gelişme aslında  bölgesel denklemleri de etkilemiştir. 

Mevcut durumda  bölge ülkeleri   savaş için koalisyonlar kurmak yerine   diyaloglara, işbirliklerine ve  güven oluşturucu  yöntemlere  ihtiyaç duymaktadırlar.  Tahran ve Bakü arasındaki  stratejik işbirliklerin gelişmesinin önemi de bu çerçevede değerlendirilmelidir. 

Bakü ile Tahran arasındaki müzakereler ve iki ülke makamlarının  ziyaretlerinin önemini bir başka boyutu   bölgesel düzeyde ilişkilerin gelişmesine vurgudur.  İki ülkenin  Hazar ve Kafkasya bölgesindeki seçkin konumu ve her iki ülkenin de  Kuzey-Güney Koridoru yolu üzerinde  entegrasyon avantajı  Tahran ile Bakü arasındaki işbirliğinin bu önemli transit ekseninde ilişkilerini  geliştirme ihtiyacını ve stratejik düzeye taşınmasının önemini arttırmaktadır.    Kuzey-Güney transit koridoru Rusya Federasyonu, Azerbaycan Cumhuriyeti ve İran İslam Cumhuriyeti arasındaki yakın ilişkilerin güçlenmesinde de önemli bir rol oynamaktadır.  Bu iletişim ve ulaşım hattının tamamlanması çerçevesinde  Reşt-Astara  demiryolu  hattı  İran ve Azerbaycan  Cumhuriyeti  işbirliği ile uygulanmıştır. 

Muhammed Cevad Zarif'in  Bakü ziyaretinin öneminin üçüncü boyutu da  Kafkasya ve Hazar Denizinde  yeni işbirliği imkanlarının  yaranmasıdır.  Kafkasya bölgesi siyasi uzmanı  Afşar Süleymani   Tahran ve Bakü işbirliğinin önemi  hakkında şöyle düşünüyor:" İran ve Azerbaycan Cumhuriyeti  bir birlerini tamamlayan jeopolitik ve jeoekonomik kabiliyetlere sahiptirler. İki ülke yan yana  gelerek  iyi kapasiteler yaratabilirler ve sonuçta  yeni stratejik işbirliklerin  şekillenmesine yol açabilirler. "

Genel bir değerlendirme çerçevesinde  Muhammed Cevad Zarif'in Bakü ziyaretinin amaçlarının İran'ın  bölgesel diplomasisi ve ekonomik ve siyasi hedeflerinin doğrultusunda olduğu  ve kolektif güvenliği verdiği önemi gösterdiğini gözler önüne sergilemektedir.  Beklentiler ise  iki ülke makamlarının   bu ziyarette ikili ilişkileri ve çok taraflı bölgesel işbirlikleri güçlendirme yönünde adım yönündedir.