Mart 18, 2020 14:35 Europe/Istanbul

Sohbetimizin ikinci ve son bölümde İran’da Nevruz geleneklerinden söz edeceğiz.

Geçen bölümde Nevruz bayramının tarihçesini anlattık. Şimdi ise İran’da geçmişte ve şimdi düzenlenen bazı etkinlikleri sizlerle paylaşmak istiyoruz.

Bir kez daha Nevruz bayramını şimdiden kutlayarak sohbetimize başlıyoruz.

Bilindiği üzere gelenekler ve görenekler ve birçok inançlar zamanla değişikliğe uğruyor. Ancak buna karşın Nevruz coğrafyasında yaşayan insanlar her yıl aynı gelenek ve görenekleri yerine getirerek Nevruz bayramını karşılamaya gidiyor ve bu bayramı ve yeni yılı evlerine taşıyor.

 

Nevruz bayramı İran milletinin ta eski zamanlardan bu yana kutladığı en eski bayramlarından biridir ve kendine özel merasimleri söz konusudur. Bu bayramda ta eski zamanlardan bu yana devam eden etkinliklere evlere temizlik yapmak, Heftsin sofrası kurmak, Çarşambasuri etkinliğini düzenlemek ve yılın son Perşembe günü mezarları ziyaret etmek gibi etkinlikleri örnek vermek mümkün.İran’da Nevruz bayramının olmazsa olmazlarından biri yeni elbise, tatlı, kuru yemiş, bayram gecesinde balıkla yapılan yemek için balık ve benzeri alış verişlerin yapılmasıdır. Bu alış veriş hemen hemen her evde ailenin en genç üyesinden en yaşlı üyesine kadar herkesin önemli uğraşıdır. Bundan başka eve temizlik yapmak, halıları yıkamak, eve badana yapmak, sebze yetiştirmek ve diğer bazı uğraşlar da söz konusudur.

İran’ın birçok yöresinde Nevruz bayramına özel gelenekler ve merasimleri Nevruz öncesi, Nevruz sırasında ve Nevruz sonrası olmak üzere üçe ayırmak mümkün. Sebze yetiştirmek, eve temizlik yapmak, Çarşambasuri, mezar ziyareti ve bayram alış verişi, Nevruz öncesi yürütülen faaliyetlerden bazılarıdır.

İran diyarında her yörenin insanları kültürel özelliklerine göre Nevruz bayramından önce bazı tohumları küçük bir kapta ekerek Nevruz’a kadar yeşertmeye çalışır. Yine birçok yörede yeni yıla girerken yetiştirilen bu sebze Heftsin sofrasına yerleştirilir ve bayramın 13. gününe kadar aynı şekilde saklanır. Bayramın 13. gününde bu sebze doğaya götürülür ve nehirlere veya ırmaklara bırakılır.

İran’da Nevruz bayramının ilginç geleneklerinden biri, evlerin bezenmesidir. Bu bezemenin iki merhalesi vardır. Birinci merhale, evi yıl boyunca biriken kirden arındırmak ve ikinci merhale eve badana yapmak gibi yöntemlerle ve yine bazı eski eşyaları değiştirerek yeni bir görünüm kazandırmaktır. Bu yüzden Nevruz bayramının felsefelerinden biri sağlığa vurgu yapması şeklinde ifade ediliyor.

İran’ın bazı yörelerinde eski yılın sonları ve yeni yıla doğru bir kaç gün öncesinden itibaren Nevruz ve ilkbahar habercileri sokak sokak, mahalle mahalle, belde belde dolaşmaya başlar ve şarkı söyleyerek ve çeşitli oyunları düzenleyerek kışın gittiğini ve ilkbahar ve Nevruz’un geldiğini müjdeliyor ve insanları yeni yılı karşılamaya teşvik ediyor. Nevruz habercilerinin bu geleneği ta eski zamanlardan beri yaygın bir gelenektir. Bu habercilere eskiden “Kuseberneşin”, “Ateşefruz”, “Mirnevruzi” ve “Nevruzi kral” denirdi.

Çarşambasuri de yeni yılın arifesinde ve son Salı gününü Çarşamba gününe bağlayan gecede düzenlenen eski bir gelenektir. Günümüzde bu etkinlik İran’da büyük bir coşku ile kutlanır. Bu etkinlikte İran halkı ateş yakarak üzerinden atlar, kuru yemiş ve özel yiyecekleri tüketir.

Nevruz öncesi geleneklerden bir başkası da geçmişleri yad etmektir. Bu çerçevede insanlar mezarlara gider ve beraberinde götürdükleri yiyecekleri insanların arasında dağıtır. Bu özel gün için ekmek, helva ve hurma gibi yiyecekler mezarların üzerine bırakılır; yeni vefat edenlerin mezarında mum yakılır.

İran’da Nevruz bayramı öncesi ve bayram sofrası için hazırlanan en has yiyeceği, semenu adı verilen bir nevi tatlıdır. Semeni yeşertilen buğdaydan yapılır ve rızk ve bereketi simgeler.

Semenudan başka İran’ın bazı yörelerinde helva ve kurabiye gibi tatlılar da yapılır. Balıklı sebzeli pilav, şehriyeli pilav ve diğer bazı pilav çeşitleri İran’da Nevruz gecesine özel bazı yemeklerdir.

İran’da Nevruz etkinliklerinin olmazsa olmazlarından biri olan ve günümüzde İran’ın hemen hemen her yöresinde yerine getirilen geleneklerden biri de Heftsin sofrası kurmaktır. Heftsin sofrası belki de Nevruz bayramının en simgesel etkinliği sayılır. Bu sofra yeni yıla girerken İranlı ailelerin evlerinde genellikle yere kurulur ve her biri bir iyiliği simgeleyen yedi nesne ile bezenir.

Yine İran’da yeni yıl ve Nevruz bayramının en güzel adetlerinden biri akrabaları ve eşi dostu ziyaret etmektir. Her yılın başında ve yeni girer girmez çocuklar ebeveynin ve büyüklerin ellerini öper ve ebeveyn de onlara yüzünü öperek karşılık verir; ardından hep birlikte aile büyükleri ziyaret edilir; aile büyükleri de herkese bayramlık verir.

İran’da bayramlık vermek ta eski zamanlardan bu yana çeşitli halk kesimleri arasında yaygın bir adettir. Günümüzde de bayramlık ve hediye vermek oldukça yaygındır. Ebeveynler çocuklarına, gelin ve damatlarına, büyükler küçüklere, dostlar birbirine, devlet ve işverenler çalışanların hediye ve bayramlık verir.İran’da Nevruz bayramını karşılarken Heftsin sofrası kurmak, bayram ziyareti yapmaktan sonra belki de en güzel etkinlik ayın 13. gününde düzenlenen etkinliktir.

Bu gün İran takviminde Doğa günü olarak adlandırılmıştır ve İran halkı arasında 13’ün uğursuzluğunu giderme günü olarak anılır. Bu günde birçok İranlı aile evlerinden ayrılarak doğaya sığınır ve bu günü eşi dostu ile birlikte doğada geçirir ve böylece doğanın yenilenmesi ile beraber kalplerini her türlü ihtilaf ve küskünlükten arındırır.

Gerçi Nevruz bayramında seyahate çıkmak İran halkının Nevruz gelenekleri arasında yer almıyor, ancak son yıllarda ulaştırma alanında yaşanan hızlı gelişmelerin ardından birçok İranlı aile iki haftalık tatil günlerini ülkenin başka yörelerinde yaşayan akrabaları veya ülkenin güzel yörelerinde geçirmeyi tercih ediyor. bu yüzden Nevruz tatili başlayınca İran’ın birçok caddesi kalabalık oluyor ve İsfahan, Şiraz ve Meşhed gibi kentler turist akınına uğruyor.Eskiden insanlar birbirinden rahat bir şekilde haberdar olmazdı ve ancak Nevruz bayramı gibi günlerde birbiriyle yüz yüze görüşebiliyor ve akrabalar ve dostlar uzun süre ayrı kaldıktan sonra birbiriyle buluşabiliyordu. Ancak günümüzde sanal ortamda sosyal paylaşım siteleri mesafeleri iyice kısalttığı anlaşılıyor. Bu yüzden birçok İranlı vatandaş bu siteleri kullanarak yakın uzak eşe dosta kutlama mesajı gönderiyor ve sonuçta yüz yüze görüşmelere ve buluşmalara pek rağbet göstermiyor. Aslında bu insanlar sosyal paylaşım sitelerinde sürekli fotoğraflarını ve videolarını paylaştıkları için artık birbirini ziyaret etmeye pek ihtiyaç hissetmiyor.İran’da yeni yıla yaklaşırken, sanal ortamda Nevruz bayramı kutlama mesajları iyice artmaya başlıyor. İnsanlar ve özellikle gençler sanal ortamı kullanarak Nevruz bayramı ile ilgili görüş ve deneyimlerini başkalarıyla paylaşıyor.

Bu arada Nevruz günlerinde çağın önemli kitle iletişim aracı olan televizyondan gafil olmamak gerekir. zira çeşitli kanalların yöneticileri çok önceden Nevruz bayramına özel programları hazırlayarak vatandaşların ilgisine sunuyor. Nitekim Nevruz bayramına özel diziler İran milletinin ilgi duyduğu TV programlarından sayılıyor.

Görüşler