Mart 22, 2020 01:18 Europe/Istanbul

Programımız boyunca İran’ın kültürel derinliğinde yer alan ülkelerde Nevruz bayramının nasıl kutlandığını sizlerle paylaşmak istiyoruz.

Evet dostlar, bugünkü sohbetimizde Hindistan ve Pakistan’a uğramak ve bu ülkelerde Nevruz etkinliklerini gözden geçirerek sizlerle paylaşacağız.Nevruz bayramı tarih kadar eski ve derin mazisi olan bir bayramdır. Nevruz bayramı binlerce yıldır İran milleti ile bütünleşmiş ve kültür, gelenek ve görenek ve kimliklerinin ayrılmaz bir parçası olmuştur.

Bu tarihî bayramın kökleri İran milletinin eski inançlarına ve mitolojilerine dayanır. Kameri dördüncü ve beşinci yüzyıllarda yaşayan Firdevsi, Unsuri, Biruni, Teberi ve diğer birçok şair ve yazar İslam öncesi mitolojik ve tarihî kaynaklara dayanarak Nevruz bayramını kral Cemşid dönemine ait olduğunu belirtmiştir. İran’ın mitolojik kral Cemşid kötülük, karanlık, cahillik ve şiddete karşı zafer kazandıktan sonra ilkbaharın ilk gününde kraliyet tahtına oturdu ve iktidarının başlamasını kutladı. O günden bu yana halk da bu günü, yeni gün anlamına gelen Nevruz adlandırarak kutlamaya başladı.Nevruz bayramı çeşitli dönemlerde ve İran’da farklı inançlarda farklı iktidarlar başa geçmelerine karşın yerini korumayı ve günümüze dek gelmeyi başarmıştır. Nevruz, Kuzey yarım kürede ilkbaharın ilk gününe denk gelen günde başlar. İran milleti ilkbahar gelmeden önce bu tarihî bayramı ve ilkbaharı karşılamaya hazırlanır. İnsanlar kentlerde, köylerde ve beldelerde evlerine ve mahallelerine temizlik yapar ve bayram için gerekli hazırlıkları tamamlayarak bayramı kutlamaya başlar.Nevruz bayramının özel sofrasına Heftsin denir ve üzerine hayat, sağlık, sıhhat ve serveti simgeleyen çeşitli simgesel nesneler yerleştirilir. Yedi “S” anlamına gelen Heftsin sofrasına bu adın verilmesinin sebebi, sofranın üzerine yerleştirilen yedi nesnenin adı “S” harfi ile başlamasıdır. Bu nesnelere sirke, somak, semenu, sikke, sarımsak, sib (elma) ve senced (iğde) nesnelerini örnek vermek mümkün.

Aileler yeni yıla girerken Heftsin sofrasının başında oturur ve birbirine sağlık ve mutluluk diler, büyükler küçüklere bayramlık verir ve ardından bayram ziyaretleri başlar.

İran’da Nevruz bayramı 13 gün sürer ve milli bayram olarak bilinir ve İran’da yaşayan tüm dini ve etnik gruplarca kutlanır.

Derin mazisi ve tarihi olan İran’ın kültür alanı coğrafi alanının çok çok ötesinde etkili olan ve Çin’in batısından Anadolu topraklarına ve doğuda Hindistan ve Afganistan’dan batıda Mezopotamya’ya ve kuzeydoğuda Sin Kiang ve Orta Asya’dan kuzeyde Kafkasya eteklerine ve kuzeybatıda geniş topraklara kadar uzanan bir alanı uzandığı gibi İran’ın dört bir yanını İran medeniyetinin çıkış noktası olarak kapsıyor. Bu kültürel alanın en önemli simgelerinden biri günümüzde 12 ülkede kutlanan İran’ın Nevruz bayramıdır. Gerçekte Nevruz bayramı kutlandığı bu ülkelerde İran ve kültürünün eski mirası olarak bilinmektedir. Bu ülkelerden biri ise Hindistan’dır.

Belki Hindistan gibi geniş toprakları ve çok sayıda dini ve etnik grubu olan bir ülkede bu insanların Nevruz bayramını büyük ihtişamla kutladığına inanmak biraz zor gelebilir; ancak gerçek şu ki Moğol hükümdarlar bu topraklara egemen oldukları dönemde İran milletinin kültür, edebiyat ve sanatından derin bir şekilde etkilendiler ve bu kültürü ele geçirdikleri topraklarda yaymaya başladılar. Nevruz bayramı da Moğol hükümdarların yaygınlaştırdığı İran kültürünün simgelerinden biriydi.

Nevruz bayramını Timuri Moğol hükümdarlar Hindistan’da geniş çapta yaygınlaştırdılar. Timuri krallığının kurucusu Babir ve ondan sonra başa geçen krallar İran kültürü ve medeniyetine hayran olan kesimdendi. Timuri kralların İran sevgisi yüzünden birçok İranlı seçkin insanın Hindistan sarayında önemli idari ve askeri mevkilere getirilmesine vesile olmuştu. Böylece İran’ın kültür ve medeniyetinin simgesi olan Nevruz bayramı gibi birçok kültürel etkinlik Hindistan topraklarında da yaygın hale geldi. Bu süreçte Babir, Humayun, Ekber ve Cihangir gibi Timuri kralları İran kültürünün Hindistan’da yaygınlaşmasında etkili oldu.Tam adı Zahireddin Muhammed Babir olan kral Babir, İran kültürü ve medeniyetinin çıkış noktalarından biri olan Maveraünnehir’de dünyaya geldi. Babir’in babası Ömer Şeyh, Fars dili ve edebiyatı ve tarihine merak saran biriydi. Bu yüzden Babir de İranlı bilginler ve hükümdarlarla yakın ilişki kurdu. Babir Şahabeddin Ahmet Cami’nin torunlarından Mahim Beygum’la evlendi, ki bu da onun İranlılara yönelik ilgisini gösteriyordu.

 

 

12

Moğolların diğer kralı Humayun da kral Babir’in İranlı eşinden doğdu ve İran kültürü ve sanatına büyük merakı vardı. Humayun İran’da Safevilerin iktidarı döneminde İran’a bir seyahat gerçekleştirdi. Bu seyahati Nevruz bayramına denk gelmişti. Humayun İran’dan döndükten sonra Hindistan’a göç eden İranlı sanatçıları ve bilgileri sarayında kabul etmeye başladı.

 

 

13

Hindistan’da İran kültürü ve medeniyetinin yaygınlaşmasında önemli rol ifa eden Timuri krallardan biri kral Ekber’dir. Kral Ekber’in sarayında Nevruz kutlamaları 19 gün sürüyordu ve bu günlerden birinde kral halkı kabul ediyordu; böylece halk kralı yakından görme fırsatını buluyordu. Kral Ekber ayrıca iktidarının 28. yılında hicri şemsi takvimini ve Nevruz bayramının ilk gününü ilahi takvim adını verdiği yeni takvimin başlangıcı olarak kabul etti. Kral Ekber ilahi takviminin aylarının adını da İran takvimindeki adlar olarak belirledi ve sadece her adın sonuna “ilahi” sözcüğünü ekledi.

Nevruz bayramı Timurilerden sonra İngiliz istilasına kadar devam etti. İngilizler Hindistan’ın resmi tatillerini düzenlerken hicri şemsi takviminde yeni yılın ilk günün bayram ve resmi tatil olarak belirlediler. Ancak bu bayramın bunca derin mazisine rağmen, Hindistan’da krallar bu bayrama desteklerini kesmeyi başlayınca, Nevruz bayramı artık milli bayram olarak kutlanmaktan çıktı ve yavaş yavaş renksizleşti.

Günümüzde Hindistan’da Parsian adı ile anılan bir grup halen bu bayramı kutluyor. Parsian, bundan bin yıl önce Hindistan’a göç eden İranlılardan oluşuyor ve Nevruz bayramını İranlılar gibi ama daha sade bir şekilde kutluyor. Parsian halkı Nevruz bayramının ilk gününde evlerine temizlik yapıyor ve evlerinde hoş kokular kullanıyor ve evlerinin girişini kireçle süslüyor, zira bu şekilde koruyucu meleklerini evlerine getirdiklerine inanıyor. Heftsin sofrasında düzenlenen merasimden sonra Parsian halkı Nevruz ayini için ateş tapınağına gidiyor ve ardından eş dost bir araya gelerek kutlama yapıyor.Gerçi günümüzde Nevruz bayramı Hindistan’da eskisi gibi ülke genelinde kutlanmayabilir, ancak bu tarihî bayram bu ülkede yaşayan insanların kültürü üzerinde etkisini sürdürüyor ve halâ bu geniş topraklarda yaşayan Şia Müslümanlar Nevruz bayramını önemsiyor. Gerçekte Nevruz bayramı Hindistan’ın Şia Müslümanları için özellikle Lekneo ve Keşmir’de özel önem arz ediyor ve çeşitli duaların okunması ve eş dost ziyareti ile kutlanıyor.

Hindistan’da yaşayan Şia Müslümanlar için Nevruz bayramının kutsallığı, İslami belgelere göre peygamberlerin ve ayrıca İslam imamlarının tarihinde bu özel günde birçok hadisenin yaşanmış olmasından kaynaklanıyor. Örneği varlık alemi ve Hz. Adem Nevruz’da yaratıldı ve daha da önemlisi Gadir-i Hum ve Hz. Ali’nin -s- İslam Peygamberi’nin -s- halefi olarak ilan edilmesi de bu güne denk geldi. Bu yüzden Hindistan’da bazı Müslümanlar Nevruz’da oruç tutar ve bu güne özel bir ibadet olan iki rekatlık namaza katılırlar. Hindistan’da Müslümanlar ayrıca evlerini ışıklandırır ve İmam Ali -s- hakkında kasideler okuyarak adakta bulunur.Pakistan da Nevruz bayramını kutlayan ülkelerden biridir. Pakistan 1947 yılında Hindistan’dan ayrıldı, ancak coğrafi sınırlar insanların dilini, kültürünü ve gelenek ve göreneklerini değiştiremediğinden, günümüzde Pakistan’da Nevruz bayramının kutlandığına şahit oluyoruz.

Pakistan’da Nevruz’a yeni gelen gün anlamına gelen “Alemefruz” da deniliyor ve bu gün gelmesi ile birlikte alemi aydınlattığına inanılıyor.

Pakistan’da ilkbahar yaklaştıkça birçok şenlik düzenlenir ve Nevruz bayramı da bu şenliklerden biridir.Nevruz Pakistan’da milli bayram değildir, ancak birçok Pakistanlı aile bu bayramı kutluyor. Pakistan halkı da İranlılar gibi evlerine temizlik yapıyor, yeni elbiselerini giyiyor ve karşılıklı ziyarete gidiyor.

Nevruz bayramı Pakistan’ın batısı ve kuzeybatısında çok ilginç merasimlerle kutlanıyor. Bazı bölgelerde Pakistanlı Şia Müslümanlar yedi çeşit yemek yaparak sofraya koyuyor. Yine Pakistanlı Şia Müslümanlar yeni elbiselerini giyiyor ve Nevruz günlerinde kutsal mekanları ziyaret ediyor.Pakistan’da bir başka ilginç gelenek, Nevruz bayramı sırasında bir ve bir yaşın altındaki bebeklere özel şenlik düzenlenmesidir. Bu şenlikte çocukları hayatının ilk bahar mevsimini gören aileler katılıyor; büyükler çocuklara tatlı dağıtıyor ve bir nevi onlara neşeli ve tatlı bir hayat dileğinde bulunuyor. Bu etkinlik Pakistan’ın bazı yörelerinde düzenleniyor

Etiketler

Görüşler