август 04, 2020 15:55 Asia/Tashkent
  • Россия АҚШ-нинг ракета таҳдидлари кучайиши ва стратегик барқарорликни бузиши ҳақида огоҳлантириш берди

Америка Дональд Трамп президентлик даврида қурол-яроқларни назорат қилиш шартномасидан чиқиш билан ўзининг ядровий ва ракета қудратини кенгайтиришни бошлади. Бу масала эса Американинг асосий рақиби сифатида Россиянинг хавотирланиши сабабига айланган.

Россия ташқи ишлар вазирлиги душанба куни 3 августда бир баёния нашр этиб, Американинг ракетатаҳдидлари ҳақида огоҳлантириш бериш зимнида, Вашингтоннинг Россияга қарши ракеталар таҳдидларини қабул қила олмайди,- деб эълон қилди. 

Бу баёнияда, Американинг ўрта ва қисқа масофада учадиган ракеталарини жойлаштириш дунё хавфсизлигини хатарга юзмаюз этади ва қурол-яроқлар бўйича бошқа мусобақа босқичининг бошланиши сабабига айланади. Биз ўз сарзаминларимизга қарги ракета таҳдидларининг мавжудлигига аҳамият бермай олмаймиз. -деб келтирилган. 

Бу баёнияда мажуд вазъиятдан чиқишнинг ягона йўли бу дипломатик ва сиёсий йўл орқали қабул қилиб бўладиган келишувга келиш деб келтирилади ва дунёда стратегик барқарорлик ва ва халқаро хавфсизликни қайтариш учун Москванинг тайёр экани қайд этилган. 

 Трамп давлати 2017 йилдан бошлаб Американинг ядровий қудратини кучайтириш ва қурол-яроқ бўйича янги мусобақани бошлаш каби мулоҳазаларни эътиборга олиб, Абама давлатидек Москвани қисқа ва ўрта масофада учадиган ракеталар шартномасини бузганликда айблади. Американинг амалга оширган ушбу сай ъ-ҳаракатининг баҳонаси М-19 729 янги Круз ракетани фойдаланишга топшириши билан Россиянинг ушбу шартнома моддаларини бузишдан иборат. Айни пайтда Вашингтон шундай хулоса чиқармоқдаким, бу шартномага қараб амал қилиш Осиёнинг шарқида Хитойнинг ракета қудрати билан қарши курашиш учун қисқа ва ўрта масофада учадиган ракеталарни ривожлантиришдан Американи қайтаради. 

Бу далилни эътиборга олиб, Трамп давлати INF шартномасини бажаришни муаллақ ҳолатга келтириб, 2019 йил 2 феврал ойидан бошлаб ушбу шартномада қолиш шартини Россиянинг ушбу келишувга қараю амал қилишида деб эълон қилди ва ушбу масалада олти ой вақт ажратди. 

Россия ҳам бунга қарши Европа шарқида ракеталар ҳужумига қарши системани жойлаштириши билан Американинг ушбу шартнома бузганлигини таъкидлаш зимнида, В-61 тактик бомбасининг такомуллаштирилган версиясини ишлаб чиқарди ва президент Владимир Путиннинг буйруғига биноан Европада қуролли дронларни жойлаштириши билан ўрта масофали ядровий кучларни муаллақ ҳолатга келтирилди.

АҚШ ниҳоят қисқа мусофада учадиган ядровий битим таҳдидларини амалга оширди ва АҚШ давлат котиби Майк Пампео 2019 йил 2 августда Американинг  ушбу келишувдан чиқишини расмий равишда эълон қилди ва Россияни шартномани бузганликда айблади.  

Пампео Твиттер саҳфасида INF шартномасига Россиянинг амал қилимагани бўйича ўз иддаосини такрорлаб, Америка бошқа томон шартномани бузган шартноманинг бошқа томонига айланмайди. Россия шартноманинг бузилишида айбдор,-деб ёзди. 

Бу қарордан кейин Россия ҳам ушбу шартнома охирга етганини эълон қилди. 

шу тартиб билан Дональд Трам давлати ўтган бир йил давомида INF шартномасида келтирилган чекловларни бекор қилиб ядровий калакчаларни олиш қобилиятига эга бўлган ўрта ва қисқа масофада учадиган ракеталарнинг турли моделларини жойлаштириш ва уни тез суратда ривожлантиришни бошлади. Бу масалага Россия жиддий муносабат билдирди ва Американи бутун дунёда стратегик барқарорликни барҳам бериш ва Россия иқтисодини заифлантириш мақсади билан янги қурол-яроқлар мусобақасини бошлаш учун сайъ-ҳаракат қилишда айблади. 

 Трамп давлати 2017 йилдан бошлаб Американинг ядровий қудратини кучайтириш ва қурол-яроқ бўйича янги мусобақани бошлаш каби мулоҳазаларни эътиборга олиб, Абама давлатидек Москвани қисқа ва ўрта масофада учадиган ракеталар шартномасини бузганликда айблади. Американинг амалга оширган ушбу сай ъ-ҳаракатининг баҳонаси М-19 729 янги Круз ракетани фойдаланишга топшириши билан Россиянинг ушбу шартнома моддаларини бузишдан иборат. Айни пайтда Вашингтон шундай хулоса чиқармоқдаким, бу шартномага қараб амал қилиш Осиёнинг шарқида Хитойнинг ракета қудрати билан қарши курашиш учун қисқа ва ўрта масофада учадиган ракеталарни ривожлантиришдан Американи қайтаради. 

Бу далилни эътиборга олиб, Трамп давлати INF шартномасини бажаришни муаллақ ҳолатга келтириб, 2019 йил 2 феврал ойидан бошлаб ушбу шартномада қолиш шартини Россиянинг ушбу келишувга қараю амал қилишида деб эълон қилди ва ушбу масалада олти ой вақт ажратди. 

Россия ҳам бунга қарши Европа шарқида ракеталар ҳужумига қарши системани жойлаштириши билан Американинг ушбу шартнома бузганлигини таъкидлаш зимнида, В-61 тактик бомбасининг такомуллаштирилган версиясини ишлаб чиқарди ва президент Владимир Путиннинг буйруғига биноан Европада қуролли дронларни жойлаштириши билан ўрта масофали ядровий кучларни муаллақ ҳолатга келтирилди.

АҚШ ниҳоят қисқа мусофада учадиган ядровий битим таҳдидларини амалга оширди ва АҚШ давлат котиби Майк Пампео 2019 йил 2 августда Американинг  ушбу келишувдан чиқишини расмий равишда эълон қилди ва Россияни шартномани бузганликда айблади.  

Пампео Твиттер саҳфасида INF шартномасига Россиянинг амал қилимагани бўйича ўз иддаосини такрорлаб, Америка бошқа томон шартномани бузган шартноманинг бошқа томонига айланмайди. Россия шартноманинг бузилишида айбдор,-деб ёзди. 

Бу қарордан кейин Россия ҳам ушбу шартнома охирга етганини эълон қилди. 

шу тартиб билан Дональд Трам давлати ўтган бир йил давомида INF шартномасида келтирилган чекловларни бекор қилиб ядровий калакчаларни олиш қобилиятига эга бўлган ўрта ва қисқа масофада учадиган ракеталарнинг турли моделларини жойлаштириш ва уни тез суратда ривожлантиришни бошлади. Бу масалага Россия жиддий муносабат билдирди ва Американи бутун дунёда стратегик барқарорликни барҳам бериш ва Россия иқтисодини заифлантириш мақсади билан янги қурол-яроқлар мусобақасини бошлаш учун сайъ-ҳаракат қилишда айблади. 

Америка INF шартномасидан чиқишини эълон қилишидан кейин Россия ушбу муҳим қурол-яроқ назорати шартномасини қайта тиклаш бўйича музокараларни қайта бошлаш учун кўп ҳаракатларни амалга оширди.Аммо АҚШ ва Россия юқори мартабали мулозимлари ўртасидаги икки томонлама музокараларнинг бир неча раундлари натижа бермади.      

Россия тавшқи ишлар вазирининг ўринбосари  Сергей Рябковнинг сўзларига кўра, АҚШ МАГАТЭ шартномасидан чиқиши бу "тузатиб бўлмайдиган хато" бўлиб, келишувга қайтишни имконсиз қилади.

Бунинг сабаби асосан Трамп маъмуриятининг ҳақиқий мақсади билан боғлиқдир. Трамп маъмурияти шу пайтгача қурол-яроқ назорати тўғрисидаги битимлардан воз кечишни талаб қилмоқда ва бу нуқтаи назардан АҚШ ядровий қуролларни тарқатмаслик  бўйича  (INF) шартномаси ва "Очиқ осмон" шартномасидан чиқиб кетди ва ҳозирда энг муҳим шартномалардан бирини тарк этмоқда. Қурол-яроқ янги бошланғич битим тайёрланаётганлигини англатади. Руслар аста-секин Вашингтон бу шартномаларнинг давом этишини тубдан истамайди деган фикрга келдилар. Аммо Россиянинг хусусан президент Владимир Путиннинг ташвишларига қўшилган янги масала шундаки, Трамп ва унинг маъмурияти ишончсиздир ва ҳаттоо қурол савдоси бўйича келишувга эришилса ҳам, Трамп шартномани осонгина бузиши ва ўз мажбуриятларидан бош тортиши мумкин. 

Ёрлиқ

Шарҳ