Январ 11, 2022 23:49 Asia/Tashkent
  • Эрон бўйлаб саёҳат (8)

Ушбу дастурда биз Илом вилоятига ташриф буюрдик. Тўғри шу вилоят марказига, яъни Илом шаҳрига борамиз.

Биз ҳали ҳам Эроннинг ғарбий қисмидамиз ва Эроннинг ғарбидаги Загроснинг келини деб аталадиган энг муҳим шаҳарлардан бирини кўриш бизнинг туризм дастурларимиздан биридир. Илом, Керманшоҳ ва Санандаждан кейин Эрондаги учинчи йирик курд шаҳри бўлиб, яшиллиги ва ниҳоятда гўзал табиий рамзлари туфайли Загрос келини унвонига сазовор бўлган. Илом баланд ва тоғли жой деган маънони англатади. Бобил ёзувларида Илом "Аламто" ёки "Элам" деб ҳам аталади, бу сўзма-сўз тоғ ёки "қуёш кўтарувчи мамлакат" деган маънони англатади. Бу яшил рангтасвир қадимда Ариожан номи билан танилган, аммо ҳозирги Илом ҳижрий 1308 йилда Ҳусайнобод деган ҳудудда қайта қурилган. Илом тоғлар орасида жойлашгани учун атрофдаги шаҳарларга қараганда юмшоқроқ иқлимга эга. Илом Ғарбий Эрондаги ривожланган шаҳарлардан бири бўлиб, кўплаб ўрмон курортлари ва тарихий обидалари туфайли кўплаб сайёҳларни ўзига тортади. Ёзнинг ёқимли иқлими бўлган Тожриён ўрмон зонаси ва тўрт минг гектар майдонга эга Иломнинг гўзал ва ёқимли жойларидан бири бўлган ва эман, писта, дўлана, қарағай, сарв ўсимликларига эга Чағасбз ўрмон боғи каби сайр қилиш жойлари, акасия, аржан, бодом дарахтлари Тоғ ва ёнғоқ Бутимаре каби ноёб ва чиройли қушлар мавжуд.

Иломга қарасангиз, кўз ўнгингизга тушадиган биринчи манзара – шаҳардаги узук жавоҳирдек ўзини кўрсатадиган яшил тепаликдир. Қуён тепалиги ёки Шаҳид тепалиги деб номланувчи бу эски тепалик авваллари турли хил қуёнларнинг яшаш жойи бўлган ва аслида ўрмонли тепалик бўлиб, тепаликка кўтарилганда текис ерга етиб боради. Сиз турган Иломда бу нуқтада бутун шаҳар деаконнинг оёғи остида. Шу сабабли, баъзи маҳаллий аҳоли Қуён тепалигини Иломнинг томи деб ҳам аташади. Бундан ташқари, юқоридаги об-ҳаво тавсифи бошқа нарсадир. Космосда ҳукм сураётган сукунат ва шаҳар шовқинини томоша қилиш сиз учун қизиқарли контраст яратади. Тоза ҳаводан нафас олиш сизни тетиклаштиради ва қуён тепалиги осмонида қушларнинг учишини кўриб, руҳингиз учади.

Қуён қальаси

 

Қирон қалъаси Қирон тоғининг тепасида қурилган Илом шаҳрининг яна бир рамзидир. Бу тоғ жуда гўзал ўрмон ҳудудига қарайди, у Шешдар ёки Шешдан деб номланади. Исломдан олдинги Парфия даврига оид қалъа жойлашган тоғнинг композицияси Эроннинг энг яхши тоғли жойларидан бири саналган Илом шаҳрининг гўзал манзарасини яратган.

Қирон қальаси

 

Иломдан 5 км узоқликда жойлашган Иломнинг энг гўзал табиий диққатга сазовор жойларидан бири ҳайратланарли бинафша водийдир. Ҳар йили баҳор фасли билан бир вақтда Илом бинафша водийси табиатдаги ранглар гўзаллиги чўққисига айланади. Бу гўзал водий гуллаб-яшнаган ва бинафша барглари билан ҳайратланарли яшил эман дарахтлари ва дўланаларнинг сариқ мевалари билан кўзни қамаштирадиган дарахтларга тўла.

“Эма” дам олиш ва сайёҳлик зонаси Иломдан 25 км жанубда жойлашган бўлиб, бу Иломнинг сайёҳлик марказларидан бирининг гўзал ва ёрқин белгисига ўхшайди ва ҳар йили ёзда у кўплаб жўшқин ва дидли саёҳатчиларни қабул қилади.

Бу ҳудудда ўзига хос бўлган баланд ва гўзал шаршара бор. Бу шаршара деворидаги мўйна ва папоротниклар ва уларнинг қимматли ўсимлиги уни юз баробар гўзал қилган. Бу ям-яшил жойни гўзал тоғ анжирлари, узум ва эман дарахтлари ўраб олган. Сув ипининг папоротник ва мохлардан ўтиши ҳақиқатан ҳам ажойиб. Албатта, Иломнинг чап шаршара каби жуда кўп гўзал шаршаралари бор. Бу эса Кабиркуҳ ёнбағирларидаги Тахта қишлоғининг шимолида жойлашган Заррин обод ҳудудида ёқимли ва жуда гўзал ишдир. Унинг атрофидаги қадимий тегирмонлар, кичик ва гўзал Агре Бид қишлоғининг боғлари, Кабиркуҳнинг ғорлари, булоқлари ва водийлари, ўша ҳудуднинг ўсимликларининг гўзаллиги ҳар қандай чарчаган саёҳатчини завқлантириши мумкин.

Салиҳобод Иламеҳ ҳудудидаги кўриш керак бўлган жойлардан бири бўлган Беҳешт ғори сифатида ҳам танилган Зайнеган ғори. Бу ғорнинг Беҳешт ғори номи билан машҳур бўлишининг сабаби унинг совуқ ва ёқимли ҳавосидир. Жаннат ғори, узунлиги бир километрдан ортиқ бўлган очиқ ғор. Ғорнинг ичида жуда кўп сув, сув олиш даҳлизлари, кўплаб қандиллар ва жуда чиройли табиий олуклар мавжуд. Ғор ичида кўплаб тектоник мўъжизаларни кўриш мумкин. Масалан, қояларнинг ранги, ғорнинг ички лабиринтлари ва ғор томи қисмларининг бир-бирига тикилган қирралари. Беҳешт ғорининг бошқа гўзалликлари орасида папоротниклар, сув ўтлари, гуллар ва ғор ичидаги автомобил ўсимликлари мавжуд.

Худди шу ҳудудда Чам деган қишлоққа етиб бормасдан туриб, баланд баландликдан имкон қадар гўзал оқиб тушадиган Чам  шаршараси бор. Бу шаршаранинг суви бироз масофадан сўнг Гўдархўш дарёсига қуйилади. Чам йўлидан юриб, қишлоқдан ўтиб, уч поғонали катта ярим ой шаклидаги қоядан оқиб тушадиган яна бир мавсумий шаршара бор ва унинг табиий гўзаллиги ҳақиқатан ҳам ажойиб ва ​​эсда қоларли.

Иломнинг “Гачан” ҳудуди ҳам ўзига хос гўзаллик ва таъсирга эга. Бу ҳудуд баланд тоғлар ва шу номдаги гўзал водий ёнидаги ям-яшил Манешт ва Қалаже ёнида кўтарилган ажойиб эман дарахтлари билан қопланган. Гачан водийсида гўзал Гачан шаршарасини ҳосил қилувчи сувга тўла булоқлар мавжуд. Бу булоқнинг сер серҳосил сувидан қўшни қишлоқлар аҳолиси ҳам истеъмол қилиб, боғлар, зич ёнғоқ дарахтларини суғоради.

Гачан шаршараси

 

Иломнинг табиий диққатга сазовор жойлари шунчалик кўп ва хилма-хилки, уларнинг барчасини эслатиб ўтишнинг иложи йўқ. Шунинг учун мен унинг меъморий биноларига бораман, улардан бир ёки иккитасини кўриш ва тан олиш керак. Илом шаҳридаги Қожарлар даврининг муҳим биноларидан бири Чаға Мўрғ деган тепаликда қурилган Валие қалъаси. Ушбу бино бир нечта қисмлардан иборатЗиёратгоҳ, қироллик қароргоҳи, ойна хонаси ва ер остида жойлашган қамоқхона каби. Бу қасрнинг уч томондан учта кириш эшиги бор. Қалъанинг асосий кириш эшиги жануб томонда жойлашган бўлиб, 11 дан 20 см гача бўлган зинапоялар билан қўриқхона хонасига, кейин эса яна саккиз зинапоя билан ҳовли полига туташган. Бундан ташқари, бир нечта хоналарни ёруғлик билан таъминлайдиган иккита айвон мавжуд. Ичкарида ҳовуз жойлашган бу вестибюллар саккиз томонга бўлинган. Ғиштлардаги ёриқлар ва девордаги аркларнинг бажарилиши ва улар устидаги ғиштли фермалар айвонларга ўзгача кўрк бахш этган. Қироллик қароргоҳи деворида кўзгу ишлари ва кўрпа-тўшак излари анчагина кўзга ташланади. Деворнинг ташқи тоши тўртбурчак шаклдаги ўйилган тошлардан ясалган бўлиб, уларда исломий ўймакорликларнинг кўзга кўринган шакли ўзига хос гўзаллик яратган.

Фалаҳати саройи, мен сизни таништирадиган яна бир элом биноси. Ушбу сарой Илом вилоятининг Жиҳод қишлоқ хўжалиги ташкилоти ҳудудида жойлашганлиги сабабли у Фалаҳати ёки қишлоқ хўжалиги саройи деб номланади. Чиройли ғиштли фасадли бу яхши қурилган сарой айвондан иборат бўлиб, ўртасида катта зал бор. Илгари бу гўзал сарой боғ ичига ўралган бўлса, шаҳар ободонлаштириш натижасида унинг очиқ майдони бино ва кўчага айланиб, аввалги қиёфасини йўқотди.

Бир сўз билан айтганда, Илом диққатга сазовор жойларга тўла. Ҳамма жойда кўриниб турадиган эски тегирмонлар ва гўзал қамишли Чакар ботқоқли ерларидан тортиб, Оссурия ёзувлари ва Ченар қабристони каби қадимий ёдгорликларгача, қадимий анъанага кўра, марҳумлар ўз буюмлари билан катта идишларга дафн этилади.

Иломни бир-икки кунда кўриб бўлмайди, лекин унинг гўзал табиатидан баҳраманд бўлишимиз ва бу мўжизаларни яратиш учун олам Яратганга таъзим қилишимиз учун бир неча кун ўтиши керак.

 

 

 

 

 

Ёрлиқ