Январ 12, 2022 23:59 Asia/Tashkent
  • Эрон бўйлаб саёҳат (9)

Бу дастурда Илом вилоятидан яна бир шаҳар, яъни Дарреҳшаҳр билан танишамиз.

Ғарбий Эрондаги ҳар бир шаҳарнинг ўз ихлосмандлари бор. Ўзига хос табиатга эга шаҳарлар, тарихий ёдгорликлари бўлган шаҳарлар, қўл санъатлари бўлган шаҳарлар ва туризм учун ҳамма учун устувор бўлиши мумкин бўлган бошқа кўплаб ажойиб хусусиятлари мавжуд. Илом шаҳрининг ғарбий қисмида жойлашган бу тарихий шаҳар, табиий, тарихий ва маданий диққатга сазовор жойлар, жумладан Мадакто номи билан машҳур Сеймаре шаҳри ва Говмишан кўприги харобалари билан улуғвор “Кабиркуҳ” тоғлари этагида порлаб туради.

(Дарреҳшаҳр)

Тоғнинг баланд чўққиларида, яшил ва гўзал водийда ажойиб Калем ҳудуди жойлашган. Зич боғлар ва шов-шувли дарёларнинг мавжудлиги бу қишлоқ саёҳатчиларнинг мароқли дам олиш масканларидан бирига айланди. Бу ҳудуд дарёси тоғнинг баланд чўққиларидан бошланиб, ям-яшил ва мафтункор манзаралардан кейин ўз йўлида Сеймаре дарёсига қуйилади. Сосонийлар давридан қолган қаср ва оловли ибодатхона қолдиқлари, Жобир ибн Ансорий ва Саййид Тожуддиннинг муқаддас ёдгорликлари бу масканни ям-яшил ва гўзал табиатидан ташқари, зиёратгоҳ ва тарих масканига ҳам эга қилган.

(Карамнинг гўзал қишлоғи)

У Эрон ғарбидаги энг йирик тарихий масканлардан бири бўлган Дарреҳшаҳрнинг жануби-ғарбий ва ғарбий қисмида жойлашган. Унинг гўзал табиати, жуда қадимий тарихий обидалари бирлашиб, ҳудуднинг гўзаллигини янада кўпайтираётган маскан. Ҳа, Мадакто номи билан машҳур бўлган тарихий Сеймаре шаҳри, баъзи тарихчиларнинг фикрича, қадимда эламликлар Лористон тоғларида ҳукмронлик қилган даврга тўғри келади. Эламликлар бепоён ерларни босиб олиб, шу ерда иккинчи пойтахтларини қурдилар ва уни Мадакто деб атадилар. Аҳамонийлар даврида бу шаҳардан ҳеч қандай хабар йўқ эди. Лекин бу шаҳар Сосонийлар даврида қайта қурилиб, яна ўзининг энг юқори чўққисига чиқди.

Ҳозирги вақтда бу шаҳар харобалари сосонийлар шаҳарсозлик услубидаги ишларни кўрсатади. Мажмуада қоровул миноралари, кўча, дренаж тизими ва канализация бор эди. Тошлар ва унинг ярим тайёр ва тўлиқ бўлмаган қолдиқлари орасида сайр қилсангиз, унда меъморчилик ва геометриянинг ўзига хос аниқлиги ва нафислигини кашф этишингиз мумкин. Тасаввур қилинг-а, бир вақтлар шовқинли Сеймаре дарёси бўйида гўзал шаҳар бор эди. Сиз ушбу ҳудудда сайр қилиб,  қолдиқлар ёрдамида ўз тасаввурингизни ишлатиб, тарихга саёҳат қилишингиз мумкин. Минтақанинг гўзал табиатини бепоён текисликдан оқиб ўтадиган нотинч дарё деб таърифлаш мумкин. Бу текислик бир қанча узун-қисқа адирлардан ташкил топган бўлиб, бу пасттекисликнинг мароми ва ранг-баранг тўқималари турли ва ранг-баранг гуллар билан қопланганлиги кўзни сийпалайди. Қуёш нурида қадимий шаҳар харобалари орасидан сайр қилганингизда, меъморчилик табиат билан уйғунлашгани қандай ажойиб гўзаллик эканлигини англайсиз. Бу қадимий шаҳардаги бошқа муҳим топилмалардан баъзилари ер остидан чиққан ва Исломнинг бошланишига тегишли масжиддир. Ушбу бинонинг материаллари тош ва гипсдан ясалган бўлиб, кириш биноларида ясалган аркларнинг барчаси бешикдир. Бу масжиднинг неф ва айвон жуда чиройли кўрпа-тўшаклар билан безатилган, сиз албатта кўришингиз керак.

Говмишан кўприги

 

Бу барча гўзалликларга қўшимча равишда, Сеймаре дарёси Ғарбий Эрондаги энг катта, энг қадимги ва машҳур тарихий кўприклардан бири бўлган Говмишан кўприги деб номланган жозибали ва ажойиб кўприк билан безатилган. Айни пайтда кўприкнинг ариқлари синган икки устуни орасидаги тубдан бутун Сеймаре дарёси ўтади. Аммо кўприкнинг қолган устунлари сақланиб қолган. Бундан 1500 йил муқаддам қурилган бу бинонинг  улуғворлигини ўзида мужассамлаш учун ушбу кўприкнинг узунлиги 168 метр, ўтиш жойининг кенглиги эса 8 метр эканлигини билишнинг ўзи кифоя. Ҳозирда олтита нисбатан соғлом устун қолган.

Ушбу бинони қуришда молоз, ғишт, тош блоклар ва гипсли оҳак каби материаллар ишлатилган. Бу бинонинг меъморий мўъжизаларидан бири шундаки, сувнинг ўтишини осонлаштириш мақсадида кўприк устунларининг таглик кесими овал шаклида бўлади.

(Говмишан кўприги)

Дарреҳшаҳрга саёҳатда сиз машҳур Баҳром Чубин бўғозига ташриф буюришингиз керак. Бу дара Кабиркуҳ баландлигидан шох-шабба солинган улкан тасма ва қоя орасида жойлашган. Бу мажмуа “ёғоч қалъалар” деб ҳам аталадиган девор ва ҳарбий қалъалар қолдиқлари билан ҳарбий рамзларга тўла. Баланд тош деворлар қўйнида ясалган қўл кишанлари каби/ёки даранинг бошида кўриниб турган қоровул минораси ва Хосров Парвизга қарши қўзғолон пайтида Баҳром Чўбиннинг паноҳ топиши учун жой. Бу довон ҳарбий жиҳатдан шундай қурилганки, унга душманлар осонликча кира олмайди. Бу даранинг қояларидаги деворлар жуда мустаҳкам ва ишончли. Қўрғон бўлишдан ташқари, қояларнинг ўзи ҳам бу деворлар томонидан хавфсизроқ қилинган. Қизиғи шундаки, бу баланд деворлар бу қояларга қандай қурилган, бу тошлар устида бориш ўз-ўзидан қийин иш. Бу ўтиб бўлмайдиган дара ичида, турар-жойлар тўплами, қироллик қароргоҳи, сув омбори тош ҳовузлари мавжуд. Баҳром Чубин бўғозининг кириш қисмида ва баландликларида кўплаб қимматбаҳо ёдгорликлар мавжуд. Унда сосонийлар даврига оид бўлган, бўғоз тубидаги Кабиркуҳ ўрмон баландликларида ва унинг қийин ҳудудларида тугайдиган тош ва гипсдан қурилган қалъа ҳам бор.

Баҳром Чубин довони

 

Бу дара Баҳром Чообин ов майдони деб ҳам аталади, чунки бу даранинг ичида ва унинг орқасида ҳайвонлар ва қушлар борлиги учун тоза муҳитлар мавжуд бўлиб, Баҳром бу водийда ов қилган. Баҳром Чубин довонининг гўзаллиги ва дурдоналиги Деворлардаги тош зинапоялардан ташқари, қаттиқ қояларнинг бағрига ўйилган ва табиий йўл билан ғайриоддий ва гўзаллик билан ясалган тўртта сув омбори мавжуд. Бундан хулоса қилиш мумкинки, Баҳром ўзининг ўйин-кулгиси учун гўзал ва муносиб жой танлаб, катта ақл ва эҳтиёткорлик билан бу ҳудудни паноҳ ва имкониятлар учун хавфсиз жойга айлантирган.

Дарреҳшаҳр - Дарреҳшаҳр йўлидан Полдахтарага 20 км узоқликда жойлашган Марбараҳ шаршараси каби кўплаб шаршараларга эга бўлган шаҳарлардан бири. Бу гўзал шаршара бир нечта баланд дарахтлар билан ўралган ва йил давомида мўл-кўл ва тетиклантирувчи сувга эга, айниқса баҳорда, мен буни саёҳатчиларга тавсия қиламан.

Умуман, Дарреҳшаҳр иқтисодиёти боғдорчилик ва чорвачиликка асосланган. Бу шаҳарда чорвачилик ривожланиб, чорвачилик маҳсулотлари бошқа шаҳарларга экспорт қилинмоқда. Дарреҳшаҳрни бир ёки икки кунда кўра олмайсиз ва унинг гўзал табиатини кўриш учун етарли вақт сарфлашингиз керак. Дарреҳшаҳрга борганингизда гўзал ва таъсирчан тасвирлар хотирангизда албатта муҳрланиб қолади. 

 

Ёрлиқ