июн 08, 2022 02:55 Asia/Tashkent
  • Эрон бўйлаб саёҳат (64)

Гўзал Божнурд шаҳрига ташрифимиздан сўнг биз ушбу шаҳарнинг бошқа диққатга сазовор жойлари билан танишамиз.

Ассалому алайкум барча Эрон бўйлаб саёҳат дастурлари туркуми тингловчилари ва мухлислари, азизлар, саёҳатимизни давом эттириб, биз билан Шимолий Хуросон вилояти маркази Божнурд шаҳрига ташриф буюринг.

Дўстлар, аввалги дастуримизда Божнурд шаҳри ва унинг бир қанча тарихий жойлари билан танишган эдик. Шаҳарнинг марказий қисмидаги яна бир қанча тарихий жойларни зиёрат қилишни ўринли деб билдик. Ҳижрий 12 аср охири — 13 аср бошларида (Қожар даври) шаҳар марказида Сардор Муфахм номи билан машҳур бўлган Ёр Муҳаммадхон Шадлу буйруғи билан “яшил боғ мажмуаси” қурилган. Мажмуа ўз ичига ўтлоқ, карвонсарой, бозорлар, бир қанча чойхона ва ҳаммомлардан иборат бўлиб, ўтмишда асосий савдо марказларидан бири бўлган ва байрам ва ижтимоий маросимларнинг аксарияти шу ерда ўтказилган.

Ушбу мажмуанинг энг муҳим асари карвонсарой бўлиб, унинг бош режаси меззанина ва унинг атрофидаги 34 хонадан иборат. Карвонсаройнинг турли қисмлари, жумладан, эластик равоқлари ётқизилган ғишт териш ва нақшинкор қолипли ғиштлар услубида безатилган. Майдони 305 квадрат метр бўлган ҳаммом биноси карвонсарой мажмуасининг шимоли-шарқида жойлашган. У ҳижрий ХИИИ асрнинг иккинчи ярмига тўғри келади ва унинг меъморий шакли Хуросон анъанавий ҳаммомларига ўхшайди. Мажмуа мултипликатив камарга эга бўлиб, турли хил ғиштли безакларга эга. Бинонинг меъморий нисбатлари жуда муҳим. Ҳаммом икки қисмдан иборат бўлиб, тор йўлак сифатида ўрнатилган кириш жойидан сўнг саккиз қиррали бўлган Сарбинага, ундан ўтиб иссиқхонага кирамиз.

Карвонсарой

Ҳусайниялар шиа давлатлари, жумладан, Эронга хос бўлган кам сонли жойлардан биридир. Бу диний масканлар ўзининг бетакрор жойлашуви ва меъморчилиги туфайли баъзи шаҳарларда сайёҳлик масканига айланган ва Божнурддаги “Ҳусайния мажмуси” улардан бири. Божнурд тарихий контекстида Жажарми хиёбонида жойлашган ушбу Ҳусайния 1325 ҳижрий ёзувга кўра профессор Ғуломризо Бана Яздий томонидан қурилган сўнгги Қожар даврига оид ёдгорликдир.

Ҳусайния умумий майдони тахминан 600 квадрат метрни ташкил этади ва икки қаватда қурилган, биринчи қават юқори қаватдан каттароқ ва турар жой учун мўлжалланган. Юқори қаватда диний маросимлар ўтказиладиган жой ҳам бўлган. Ҳусайниянинг марказий ҳовлиси бор ва барча хоналар ҳовли атрофида жойлашган бўлиб, барча эшиклар, деразалар ва ёруғлик чироқлари ҳовли томон очилади. Бинонинг турли қисмлари ғишт, гипс, Могҳарнас иши ва ёзувлар каби меъморий безаклар билан безатилган. Гарчи бу интроверт меъморчилик тури Эроннинг қурғоқчил ва чўл ҳудудларига хос бўлса-да ва Божнурда унчалик кенг тарқалган бўлмаса-да, лекин айтиш мумкинки, ўша ҳовуз ва фаввора ва унинг атрофидаги боғлар билан бутун бино тўрт фаслга мос келади. Муҳаррам кунларида эса унда мотам маросимлари ўтказилади. Ҳусайния Эрон миллий ёдгорликлари рўйхатида 1151 рақами билан рўйхатга олинган.

Божнурд Ҳусайнияси

Божнурднинг сайёҳлик жойларида тарихий диққатга сазовор жойлар билан бир қаторда қўриқланадиган ҳудудлар, ўрмон боғлари, шифобахш хусусиятига эга иссиқ булоқлар, ҳайратланарли ғорлар, гўзал шаршаралар, кўзни қамаштирувчи водийлар ва сайёҳлик қишлоқлари каби кўплаб ажойиб табиий диққатга сазовор жойлар мавжуд. “Аман Божноурд” ана шундай табиий диққатга сазовор жойлардан биридир. Баба Аман – мамлакатдаги энг гўзал ва энг қадимий сайёҳлик боғларидан бири. Бу сайргоҳда Имом Мусо Козим (а.с.)нинг ўғли “имомзода Исмоил”га тегишли бўлган ва “Имом Бобо Омон” номи билан машҳур бўлган мақбара бор.

Бу гўзал боғ ва сайргоҳда акация, чинор, дўлана, ўрик, чумчуқ тили, ёввойи малина буталари каби 400 000 та дарахт ўсади. Баба Аман истироҳат боғининг ғарбида Пардисон ёввойи табиати жойлашган бўлиб, у ерда Шимолий Хуросон ўсимликлари ва ҳайвонларининг хилма-хиллигини кўриш мумкин.

Ўрмон парки ва ажойиб ҳовузлари билан ушбу сайр қилиш ҳар доим кўплаб саёҳатчиларни чарчоқдан халос бўлишга жалб қилган. Баба Омонда тошнинг қалбидан қайнайдиган булоқ бор ва унинг суви сунъий шаршаралар ҳосил қилиш учун турли сирт даражалари билан қурилган ҳовузларга қуйилади. Бобо Омоннинг юмшоқ об-ҳавоси ва ёқимли ва гўзал кечалари ҳар бир сайёҳни ўзига жалб қилади.

Баба Аман сайлгоҳи

Божнурд атрофидаги диққатга сазовор жойлар жуда кўп. Божнурддан уч километр шимоли-шарқда, Алиобод қишлоғида биз Шимолий Хуросон вилоятидаги Эрон боғининг энг яхши намуналаридан бирини кўрамиз. Бу боғ унинг марказида жойлашган айвон билан бирга тўртта типик Эрон боғларидан бири бўлиб, унинг ёши 200 йилдан ошган. Павилён Шадлу ҳукмдорларига тегишли ва асосий йўналишларнинг ҳар бирида кириш жойи мавжуд.

Биринчи қаватдаги бош режада марказда гумбазли пештоқли  уй мавжуд бўлиб, унинг шарқий ва ғарбий томонида иккита хона мавжуд. Боғ Қожарлар даврида Божнурд ҳукмдори Сардор Мофахм даврида сайр ва ов майдони сифатида фойдаланилган, аммо бугунги кунда у Божнурднинг диққатга сазовор жойларидан бири бўлиб, унинг контурининг қолдиқларигина қолган ва тарихий ёдгорлик ҳисобланади.

Божнурднинг эсдалик совғаси сифатида қардамон, зирк, ҳиндистон ёнғоғи, заъфарон, лимон, писта, долчин, занжабил ва кунжут, какао кабиларнинг таъмида саксон йилга яқин ишлаб чиқарилган “Божнурд” пишлоқини ёки конфетини эслатиб ўтишимиз мумкин.

Божнурднинг бошқа сувенирларига: клюква, творог, шафтоли, олма, турли хил таомлар, ёнғоқлар, майиз ва ёнғоқлар, курд дастурхонлари (геометрик, ҳайвон ва ўсимлик нақшларида), маҳаллий кийимлар, қўш гиламлар (тўрт мавсумда, Ямут, Қапи), қапи, бергамот ва қарчақ), килим, чарқ каштачилик, мўйнали каштадўзлик, юқори сифатли туркман намат ва гиламлари, маҳаллий туркман безаклари ва кийимлари, пахмоқ қалпоқлар, жажим, анъанавий тўқимачилик, мозаика, зардўзлик ва анъанавий чолғу асбоблари киради. 

Божнурддаги энг машҳур бозор Имом Ризо куни бозори деб аталади, у ерда сувенирлардан ташқари қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари, уй-рўзғор буюмлари, ҳунармандчилик ва кийим-кечакларни харид қилишингиз мумкин.

Ҳурматли дўстлар, бугунги дастур сиз учун қизиқарли бўлди деб умид қиламиз. Биз сизни Шимолий Хуросоннинг яна бир гўзал шаҳрига бўлажак саёҳатга таклиф қиламиз.

 

 

Эрон бўйлаб саёҳат (63)

 

Ёрлиқ