июн 09, 2022 01:51 Asia/Tashkent
  • Эрон бўйлаб саёҳат (65)

Ассалому алайкум Эрон бўйлаб саёҳат кўрсатувлар туркуми тингловчилари ва мухлислари, азизлар, саёҳатимизни давом эттирамиз ва Шимолий Хуросон вилоятидан вилоятнинг жануби-ғарбидаги "Жажарм" шаҳрига ташриф буюрамиз. Археологлар археологик жаннат сифатида танилган шаҳар. Сизни ушбу саёҳатга таклиф қиламиз.

Жажарм туманининг маркази бўлган Жажарм шаҳри Божнурддан 133 км узоқликда жойлашган. Бу шаҳарнинг шаклланиши Ҳесар Дамғон тепалиги, Кошоннинг Ипак тепалиги ва Яҳё тепалиги сивилизацияларида бўлгани каби бир вақтда бошланади, уларнинг ёши камида 4-5 минг йил бўлиши керак. Миграциядан кейин ҳам асрлар ўтган бўлса ҳам, у иқлим нуқтаи назаридан яхши мавқега эга бўлиб, бу ҳудуднинг барқарорлиги ва кенгайишига сабаб бўлган.

Бу шаҳарнинг қадимий тепаликларидан (Калатеҳ Ҳассан тепалиги) олинган энг қадимги кулолчилик эрамиздан аввалги 4 минг йилликка оид. Милоддан аввалги И минг йилликда бу ҳудудда қабилалар истиқомат қилган, улар кулранг сопол идишлардан фойдаланиш билан ажралиб туради. Уларнинг  қолдиқларини Дошағли ва манзилгоҳларидан топиш мумкин.

Ҳассан тепалиги, Жажарм

Тарихий ва археологик далилларни ўрганиш шуни кўрсатадики, Жажармнинг исломгача бўлган ёрқин тарихий ўтмиши билан бир қаторда, тарихий даврда ҳам юксак қадрланади ва ҳижрий 5-7 асрларга оид мақбара ва масжидларнинг мавжудлиги буни тасдиқлайди. Ҳабиба ас-Сир китобида Жажармнинг Қазвин, Рей Исфаҳон, Дамғон, Жўржон ва Машҳад каби муҳим шаҳарлар билан бир қаторда кўп марта зикр этилиши бу шаҳарнинг аҳамиятини кўрсатади.

Жажарм марказий чўлнинг чеккасида жойлашганлиги ва Баҳор тоғи билан туташганлиги сабабли ўсимликлари ва иқлими хилма-хилдир. Бу шароитлар минтақани турли хил ўсимлик ва ҳайвонлар турлари, жумладан, форс гепардлари (омон қолган ягона осиё зоти), антилопалар, қўчқорлар, мараллар, қирғовуллар, қорақулоқлар ва ёввойи мушуклар учун ўзига хос яшаш жойига айлантирди. Жажарм шаҳри шарқидаги 85 минг гектар майдонга эга Миёндашт ёввойи табиат қўриқхонаси Эрон гепардларининг энг қадимги яшаш жойларидан бири ҳисобланади. Шунингдек, у Шимолий Хуросон вилоятидаги миллий темир йўлга уланган ягона шаҳар бўлиб, минтақанинг иқтисодий аҳамиятини икки баравар оширади.

Жажарм ўзининг кўплаб тарихий ва археологик ёдгорликлари билан Шимолий Хуросон вилоятидаги қимматли ва диққатга сазовор археологик ёдгорликлардан биридир. Бу қадимий ҳудудда минг йиллик тарихга эга бўлган Паҳлавон тепалиги, Ҳайдарон тепалиги ва ҳоказо тарихий обидалар ҳамда Жажарм масжиди каби қимматли бинолар мавжуд. Бу шаҳар 53 дан ортиқ тарихий обидалар рўйхатга олинган бўлиб, тарих жиҳатидан вилоятнинг энг муҳим ҳудудларидан биридир. Бундан ташқари, этник хилма-хиллик, форс, курд, турк ва уларнинг ўзига хос урф-одат ва анъаналари минтақанинг сайёҳлик жойларига қўшилди.Жажармнинг энг муҳим тарихий ёдгорликларидан бири "Норин қалъа"дир.

Норин қальаси

Норин қалъа - 5000 йиллик тарихий ва гўзал қалъалардан бири, Жажарм шаҳрининг асоси бўлган ва исломгача бўлган илдизларга эга бўлиб, ҳозиргача шаҳар марказида барча вайронагарчилик ва жароҳатлар билан сақланиб қолган ва узоқ умр кўриш рамзи ҳисобланади.

Норин Жажарм қалъаси Жажарм ва Жовеннинг эски дарвозаси ёнида ва шаҳарнинг эски ҳаммоми ёнида, Катта масжиднинг шимоли-ғарбий қисмида жойлашган. Сўнгги асрларда Жажармдан ўтган сайёҳлар ҳар бири ўз таърифларида бу қалъани эслатиб ўтишган ва бу унинг доимий барқарорлигидан далолат беради. Сунъий тепаликка қурилган қалъанинг режаси овал бўлиб, ўтмишда уни хандақ ўраб олган. Норин қалъанинг айланаси тахминан 360 метр, узунлиги эса 125 ва 100 метрни ташкил қилади. Бугунги кунда 25 метр баландликда жойлашган бу қалъанинг қолдиқларини кўриш мумкин. Қалъанинг қисмлари баъзи жойларда аниқ кўринади. Бу асар 1977-йил 24-февралда 1593-рақам билан Эрон миллий асарларидан бири сифатида рўйхатга олинган.

Норин қальаси

Азиз дўстлар, Қалеҳ тепалигидан (Норин Қалеҳ) 200 метр жануби-шарқда Жажарм жоме масжиди ўзининг гўзал ва бетакрор биноси билан жойлашган. Жажарм масжиди Шабестоний масжидларининг бир тури бўлиб, унинг режаси тўрт айвонли масжидларнинг энг асосий услубидир.

Бу бино исломнинг илк даври ва ҳижрий 577 йилга бориб тақалади. Жажарм масжидининг шимолий томони томи тўсиқли айвонли бўлиб, у ўртада кичик ҳовли, шарқий ва ғарбий томлари гумбазли ва сувоқли икки қатор (платформа) дан иборат. Бу масжид нефли бўлиб, бу нефнинг қурилиш материаллари лой ва ғиштдир. Жажарм масжидида коридорнинг олд томонида ва қурбонгоҳ тепасида жойлашган турли хил ёзувлар мавжуд. Бу масжид Шимолий Хуросон вилоятидаги узоқ тарихга эга ягона тарихий масжиддир. Бу асар Эрон миллий ёдгорликларидан бири сифатида 1977-йил 24-февралда 1580-рақами билан рўйхатга олинганлигини билиш ўринли.

Жажари масжиди

Жажармнинг 500 йиллик тарихий ҳаммоми (Сафавийлар даври) Жажармнинг биринчи ва энг қадимий ҳаммоми бўлиб, у эски Жажарм ёки Норин Қалеҳ қалъасининг жанубий томонидаги 700 квадрат метр майдонда қурилган. Жажармнинг сайёҳлик жойларидан бири ҳисобланади.

Ҳаммом ярим ер остида қурилган. Ҳаммомга кириш эшиги 5 зинапоя орқали кийиниш хонасига олиб боради, бу хона иссиқхона билан “Меёндар” номли алоқа йўлаги орқали туташган. Ҳаммаси бўлиб, бу ҳаммом беш қисмдан иборат: кийиниш хонаси, иссиқхона, хазина ва сув омбори, шунингдек иссиқхона, иссиқ ва совуқ сув манбаи ва ёқилғи баки. Иссиқхона заминининг айрим қисмларида гўзал исломий ва хатой нақшлари ўилган тош ўз турида ўзига хосдир.

Жажарм тарихий ҳаммоми

Жажарм тарихий ҳамомини ўрганиш ва таъмирлаш ҳижрий  1390 йилда амалга оширилган ва шаҳар тарихи музейи сифатида фойдаланишга топширилган ва Жажармнинг энг гўзал жойларидан бири ҳисобланади. Жажарм шаҳрининг Гармабеҳ музейи ва тарихи саккизта стендни ўз ичига олади, уларнинг ҳар бирида минтақа халқининг урф-одатлари, тарихи ва маданияти бурчаги намойиш этилган. Кириш павилёни ёки ҳаммом устаси ва Сарбинеҳ ёки Роханкан павилонлари музейнинг энг гўзал жойларидан бири бўлиб, у ўзининг қизиқарли тартиби билан ваннанинг ҳақиқий майдонини ва мижозларнинг борлигини эслатади. Кийим кабиналари, Аттари, Далаки ҳаммомнинг ички қисмида ўзига хос жозибага эга. Муҳаррам павилонида Муҳаррам ва Сафарнинг тимсоллари диний кўзгулар ташриф буюрувчиларга тақдим этилган. Вилоят оқсоқолларининг таржимаи ҳоли билан яқиндан танишиш мақсадида жажармлик шахслар стендлари ташкил этилиб, ушбу музейда намойиш этилган ҳайкаллар билан бир қаторда сиймолар ҳақида ҳам маълумотлар берилган. Археологик павилёнда бир неча минг йиллик тарихга эга бўлган эрамиздан олдинги даврга оид кулолчилик буюмлари ўрин олган бўлиб, уларда суюқлик ва озиқ-овқат сақланадиган идишлар, шунингдек, минтақадан олинган ёки маданият йўли билан етказиб берилган ислом даврига оид тангалар ва буюмлар ўрин олган.

Маълумот ўрнида шуни айтиш жоизки, тарихий Жажарм ҳаммоми 2007 йилда Эрон миллий ёдгорликлари рўйхатида маданий-тарихий кўрсаткичлар хусусиятига кўра 22212 рақами билан рўйхатга олинган.

Мобил дўстлар, умид қиламизки, сиз бугунги дастурни пайқадингиз. Шимолий Хуросон вилояти ҳақида кўпроқ маълумот олиш учун сизни кейинги ҳафтада бизга қўшилишга таклиф қиламиз.

 

Эрон бўйлаб саёҳат (64)

 

 

 

Ёрлиқ