июн 16, 2022 01:33 Asia/Tashkent
  • Эрон бўйлаб саёҳат (66)

Азизлар, биз саёҳатимизни давом эттирамиз ва Шимолий Хуросон вилоятининг Эсфараен шаҳрига ташриф буюрамиз

Ассалому алайкум барча Эрон бўйлаб саёҳат кўрсатувлари тингловчилари ва мухлислари, азизлар, саёҳатимизни давом эттирамиз ва Шимолий Хуросон вилоятининг "Эсфараен" шаҳрига ташриф буюрамиз. Номи "Бачухе кураши" билан боғлиқ бўлган қадимий тарихга эга шаҳар ва узум, пахта, зира, шакар, пишлоқ, ёнғоқ ва писта бу шаҳарнинг машҳур сувенирлари сирасига киради. Сизни ушбу саёҳатда бизга қўшилишга таклиф қиламиз.

Эсфарен шаҳри

Эсфараен шаҳри 230 та тарихий обидалари ва мамлакатнинг иккинчи ғиштли қалъаси (Бам қалъасидан кейин) ҳамда турли хил ҳайвонлар ва яшил тоғ этаклари ва ҳайратланарли табиий хусусиятлари бўлган иккита миллий боғ “Сариғол” ва “Салук” билан машҳур бўлган Эсфараен шаҳрининг марказидир. Эсфараен шаҳри қадимий тарихга эга бўлиб, бутун шаҳар бўйлаб ислом давригача бўлган қадимий аҳоли пунктларининг қолдиқлари Эрон тарихидаги бу минтақа маданиятининг динамиклигини кўрсатади. Шаҳарнинг турли қисмларида, жумладан 1 ва 2, Фигирли, Чехел Дўхтар, шунингдек, Ардағани ўрдаси каби аҳоли пунктлари тарихдан олдинги даврларга тегишли бўлган шаҳарнинг турли қисмларида жойлашган тепаликлар ва ҳудудлар минтақанинг тарихдан олдинги даврларда фаол мавжудлигини кўрсатади.  Эсфараен шаҳри тарихий даврда, айниқса Парфия ва Сосонийлар даврларида ҳамиша муҳим вилоят сифатида кўрилган ва тарихий-географик матнларда кўп марта тилга олинган. Бу ҳудудда Парфия ва Сосонийларга оид ашёларнинг кўп тарқалгани бу ҳудуднинг ўша даврда гуллаб-яшнаганидан далолатдир. Ислом даврида Эсфараен карвоннинг Нишопур ва Горган йўлида бўлганлиги сабабли гуллаб-яшнаган ва аввалгидан кўра гуллаб-яшнаган. Бу гуллаб-яшнашнинг аксини бу шаҳарда ислом даврига оид асарларнинг кенг тарқалганлиги, қадимий тарихий манбаларда минтақа номининг тилга олиниши ва илк ва ўрта асрларда шу заминдан машҳур сиймоларнинг етишиб чиқишида кўриш мумкин.

Курд, турк ва тат этник гуруҳлари бу шаҳарнинг асосий аҳолиси бўлиб, уларнинг ҳар бири ўз маданияти, дини ва санъатига эга. Бу шаҳарнинг курд аҳолиси Сафавийлар даврига бориб тақалади, асосан Сафиободда яшовчи турклар 300 йиллик илдизларга эга, тат аҳолиси эса минг йиллик Роуин каби қишлоқларда ҳам яшайди. Шу боис этник хилма-хилликнинг мавжудлиги бу ҳудудга ўзига хос жозиба бағишлаган.

Эсфараен шаҳри Шимолий Хуросон вилоятининг энг жозибали шаҳарларидан биридир. Кўплаб қадимий ёдгорликлар ва сайёҳлик жойларига эга эски шаҳар. Бачухе кураши Эсфараен шаҳрининг рамзи бўлиб, шаҳарга кираверишда ушбу машҳур спорт турига ҳайкали ўрнатилган. Эсфараен атрофидаги тепаликлардан олинган тарихий ашёларга кўра, шаҳар милоддан аввалги 4-6 минг йилликларга тўғри келади. Иқлимнинг хилма-хиллиги, гўзал тоғлар, текислик ва текисликларнинг мавжудлиги Эсфараенни турли даврларда инсон ҳаёти учун қулай масканга айлантирган. Эсфараен аҳолисининг тил хилма-хиллиги жуда катта ва бу шаҳар аҳолиси форс тилидан ташқари турк ва курд тилларини ҳам яхши билишини кўриш мумкин.

Бачухе курашининг мамлакатимиздаги энг йирик анъанавий-маҳаллий спорт тури сифатидаги аҳамияти ва минтақа аҳолисининг унга бўлган қизиқишини инобатга олиб, ушбу спорт тури билан кўпроқ танишган маъқул.

Вилоятда бу спорт тури 2500 йиллик тарихга эга. Вилоят аҳлининг кураш спорт турига бўлган қизиқишини уларнинг ўтган асрлар ҳаётида текшириш мумкин. Бу ҳудудда яшовчи қабила сардорларининг ҳукуматлари қабила ва кўчманчилар кучига таянган, ҳар бир уруғнинг омон қолиши эса ёшлар ва сардорларнинг кучига боғлиқ эди. Байрамларда, Рамазон ҳайити, Наврўз каби диний ва миллий байрамларда ҳамда тўйларда байрамнинг асосий ва муҳим маросимларидан бири кураш мусобақаси ўтказиш ҳисобланади. Полвонлар киядиган кийимлар “чухе” деб аталади. Чухе асли курдча сўз бўлиб, аслида курашчилар оқ шарф билан боғлайдиган калта қалпоқни ўз ичига олади.

Бу спорт тури Шимолий Хуросондаги курд қабилалари орасида қадимдан машҳур бўлганлиги сабабли у “Чухе билан кураш” номи билан машҳур. Мусобақа вақтида стадионнинг бир қисми аёллар учун ажратилган. Ғолибга қўчқорлар, пул мукофотлари ва электротехника буюмлари каби турли совғалар топширилади.

Кураш

Эсфараеннинг энг машҳур тарихий ёдгорликларидан бири “Белқис шаҳри” бўлиб, у Эрон миллий ёдгорликлари рўйхатида 4497 ​​рақами билан рўйхатга олинган. Бу қадимий шаҳар қадимдан шаҳар цивилизациясига эга бўлиб, қабилалар ва уруғларнинг кетма-кет урушлари туфайли жуда кўп жабр кўрган турар-жой майдони ҳисобланган.

Белқис қальаси

Белқис шаҳри исломий шаҳарнинг барча шароитлари ва хусусиятларига эга ва турли қисмлари, жумладан, қўрғонлар ва бозорлар, масжидлар ва бошқалар каби турли шаҳар объектларига эга. Белқис қалъаси бу қадимий мажмуанинг энг муҳим ва аҳамиятли асари бўлиб, уни Эрондаги энг йирик ғиштли иншоотлардан бири деб аташ мумкин. Ушбу йирик ғишт ва қатламли иншоот тахминан 51 000 квадрат метр майдонга эга бўлиб, бир вақтлар турли ўлчамдаги 29 та минора билан ҳимояланган. Қалъанинг атрофида катта хандақ бор, бу қалъани сув ўтказувчан қилади. Шаҳар деворида (Шаристон) бошқа асарларни кўриш мумкин, улар: 1- Ҳижрий 9 аср шоири ва мутасаввуфи Шайх Озарий қабри, Шаристон Шаҳр шимолида жойлашган 2- Бозор тартиби. шаҳарнинг ўртасида, шу жумладан бозор ва жанубда Минор тепалиги ва шимолда Шайх Озарий ўртасида жойлашган шаҳарнинг иқтисодий қисмидир. Археологик ёдгорликлар, эҳтимол, ислом давридаги масжид жойидир, унинг қисмлари археологлар томонидан қазилган. Бундан ташқари, Белқис шаҳридан ташқарида яна иккита муҳим бино бор, лекин унинг ёнида: бири Белқис шаҳрининг шимоли-ғарбий қисмида Кўҳне Робот номи билан машҳур карвонсарой, иккинчиси эса Белқис шаҳрининг жануби-ғарбий қисмида Яхўдон номи билан машҳур бўлган мажмуа тарихий Эсфараен шаҳри жойлашган.

Белқис шаҳридаги археологик қазишмалар 2007 йилда шаҳар ҳудуди ва шахсий ҳаётини аниқлаш мақсадида миш-мишлар билан бошланган ва доимий равишда давом этган. Белқисда олиб борилган қазишмалар натижасида нафис маданий ва санъат асарлари, жумладан, кулол ва идишлар, тангалар, кулолчилик печлари, масжид ва сув ҳавзаси қолдиқлари ва бу қадимий шаҳар тарихининг ёрқин манзарасини акс эттирувчи бошқа ашёлар топилди. Белқис шаҳридан олинган ашёлар вилоятнинг Божнурддаги йирик археология музейида намойиш этилмоқда.

Эсфараен миллий боғлари ва қўриқланадиган ҳудудлари, сўлим қишлоқлари, оқар булоқлари, гўзал шаршаралари ва ҳайратланарли ғорлари билан доимо кўплаб сайёҳларни ўзига тортади. Лекин бу ҳудуднинг табиий диққатга сазовор жойлари орасида "Руин қишлоғи" алоҳида ўрин тутади. Бу қишлоқ билан кўпроқ танишиш яхшироқдир.

Роуин қишлоғи

Тарихий, яшил ва гўзал Руин қишлоғи Эсфараендан 27 км шимолда жойлашган. Минг йиллик тарихга, тарихий тузилишга, боғлари ва кўзни қамаштирувчи манзараларига эга бу қишлоқ бугун Эсфараен шаҳридаги машҳур сайёҳлик масканига айланган. Бир уйнинг томи бошқа уйнинг ҳовлиси бўлиши учун анъанавий уйлар поғонали тарзда чиройли тарзда қурилган. Ровин Эрондаги биринчи анъанавий тўқимачилик қишлоғи сифатида жорий этилган бўлиб, унда чодир тўқиш, чай тўқиш, рўмолча ва сочиқ тўқиш бўйича ўнлаб анъанавий устахоналар мавжуд. Руин қишлоғида яшовчи 200 дан ортиқ оила анъанавий тўқимачилик соҳаси, жумладан, тунги чодирлар тўқиш билан шуғулланади ва унинг анъанавий тўқимачилик саноати ЮНЕСКОнинг ҳақиқийлик муҳрини олди. Роуин қишлоқ тунги чодирининг техникаси ва кўникмалари 1396 йилда миллий асар сифатида рўйхатга олинган. Шу муносабат билан қишлоқнинг тарихий ҳаммоми тўқимачилик музейига айлантирилди.

Руин қишлоғининг иқлими мўътадил тоғли, қиши совуқ ва қорли, ёзи юмшоқ.Ёзда ёзда жойлашганлиги сабабли, у атрофдаги шаҳарлар аҳолиси ва саёҳатчилар учун салқин ҳаво ва сувдан фойдаланиш учун қулай курорт ҳисобланади. Олма, нок, ёнғоқ, узум, шафтоли ва ўрик, ёнғоқ, асал каби ҳайвонот маҳсулотлари ва тунги чодирлар ва анъанавий сочиқ каби баъзи ҳунармандчилик маҳсулотлари бу қишлоқнинг энг муҳим сувенирлари ҳисобланади.

Азизлар, бугунги дастуримиз сизларга қизиқ бўлди деган умиддамиз. Кейинги дастуримизда Хуросон Разавий вилоятимизга ташриф буюришга таклиф қиламиз.

 

Эрон бўйлаб саёҳат (65)

 

 

 

 

Ёрлиқ