июл 25, 2022 23:14 Asia/Tashkent
  • Эрон бўйлаб саёҳат (81)

Ушбу дастур ва бир қанча келгуси дастурларда биз сиз билан Эрон шимолида жойлашган Мозандарон вилоятига ташриф буюрдик ва сизни ушбу вилоятнинг бетакрор гўзаллиги билан таништирамиз.

Азиз дўстлар, Мозандарон вилоятининг ям-яшил ва гўзал шаҳарларига саёҳат қилиш, бу вилоятнинг табиат манзараси ва мўътадил иқлимидан фойдаланиш жуда ёқимли ва қувончлидир. Бугунги дастуримизда Мозандарон вилояти маркази Сори шаҳрига саёҳатимиз бор. Сизни ушбу саёҳатда бизга қўшилишга таклиф қиламиз.

Сори шаҳри Мозандарон вилоятининг энг муҳим минтақаларидан бири бўлиб, Эроннинг энг жозибали ва гўзал шимолий минтақаларидан бири ҳисобланади. Бу шаҳар шимолдан Каспий денгизи, шарқдан Беҳшаҳр шаҳри, жанубдан Алборз тоғ тизмаси, ғарбдан ҒамШаҳр ва Свадкуҳ шаҳарлари билан чегараланган. Сори шаҳрида ҳам кўплаб дарёлар бор. Шу жумладан, 140 километр узунликдаги ва охир-оқибат Каспий денгизига қуйиладиган Тажан дарёси. Нека дарёси ҳам Сорининг муҳим дарёларидан бири бўлиб, Сори шаҳрининг шимоли-шарқий ерларини суғоради. Сори шаҳрида кўплаб саноат корхоналари мавжуд. Сори шаҳрининг энг муҳим тармоқлари: озиқ-овқат саноати, полиграфия ва нашриёт саноати, каучук саноати, металл саноати, тўқимачилик саноати, ёғоч саноати, чарм саноати, кимё саноати, металл бўлмаган минерал саноат, пахта, ўсимлик мойи, ун саноатлари мавжуд. Сори минтақаси аҳолиси иқтисодиётининг асосини деҳқончилик ва чорвачилик ташкил этади. Сори унумдор тупроқ ва етарли сув туфайли яхши деҳқончиликка эга. Қишлоқ хўжалиги суви дарёлар, булоқлар, водийлар ва чуқур қудуқлардан олинади. Бу шаҳарнинг асосий қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари буғдой, арпа, шоли, пахта, тамаки, маккажўхори, оҳа, ситрус мевалари ва мойли уруғлар бўлиб, улар асосан бошқа шаҳарларга экспорт қилинади. Денгизга яқинлиги туфайли бу шаҳарнинг денгиз маҳсулотлари ҳам аҳамиятли ва бу шаҳарда балиқ овлаш авж олган.

Сори шаҳри

Сори шаҳри , Мозандарон вилоятининг маркази ва Эроннинг эски шаҳарларидан бири. Ёзма манбаларга кўра, Сори шаҳрига ҳижрий 1-асрда Табаристонлик (ҳозирги Мозандарон) генерал-лейтенант Фархон Ҳаким ўз ўғли Сория номига асос солган. Сори шаҳри кўплаб тарихий воқеаларни бошидан кечирган. Мансур халифа Аббосий бу шаҳарни эгаллаб, унга масжид қурдирди. Ҳижрий 260 йилда Яқуб Лайс Саффорий бу шаҳарни эгаллади. Сўнгра шаҳар Исмоил Сомоний Сомоний қўлига ўтди ва қисқа вақт ичида Аз-Зиёр ва Ал-Буя Сорийга эга бўлди, 426-ҳижрий йилда Маҳмуд Ғазнавий Сарийга кирди, ҳижрий 795-йилда Амир Темур Мозандарон халқини қирғин қилди. Шу жумладан, Сори аҳолиси ва шаҳар мўғуллар ҳужумидан омон қолмаган ва вайрон қилинган. Кейинчалик Сафавийлар даврида Сафавийлар подшоҳлари Сорийга алоҳида эътибор қаратган ва Шоҳ Аббос даврида бу шаҳар обод бўлиб, ҳукумат бинолари қуриш, йўл қуриш, Тажен дарёсига кўприк қуриш орқали унинг гўзаллиги ошди. Қожарлар сулоласининг асосчиси Оға Муҳаммадхон даврида Сори пойтахт этиб сайланиб, шаҳар атрофида қаср ва боғлар барпо этилгани унинг янада ривожланишига хизмат қилган.

Бугунги кунда Сари шаҳри Мазандарон вилоятида маъмурий ва савдо-сотиқ нуқтаи назаридан муҳим ўрин тутади ва бу ҳудудда янги алоқа йўллари қурилиши ва аеропорт барпо этилиши ортидан Эроннинг энг муҳим вилоят марказларидан бири саналади ва Эроннинг энг муҳим туризм марказларидан бири. Сори Эроннинг энг ёмғирли минтақаларидан бири бўлиб, йилнинг барча фаслларида ёмғир ёғади. Шаҳар ҳавоси ёз ва қиш фаслида сув буғига тўлиб туради, шунинг учун у нам ҳавога эга бўлиб, бу ҳаво намлиги қишки совуқларнинг олдини олиб, жуда гўзал ва яшил табиатни яратган. Сори шаҳрида Каспий денгизи қирғоқлари, Сори гўзал текисликлари ва ям-яшил ўрмонлар каби жуда гўзал табиий диққатга сазовор жойлар билан бир қаторда, қимматбаҳо тарихий обидалар ҳам мавжуд.

Шаҳар марказидаги Соат майдони орасида Мулла Мажидуддин мақбараси (илк ислом асрлари биноларидан бири), Имомзода Яҳё гумбази (ҳижрий 9-аср охири), Султон Зайн ал-Обидин минораси (ҳижрий 809 йил) ва Жоме масжиди (144 ҳижрий) жойлашган. Сафавийлар давридан қолган қимматли асарлардан бири сарой, вайрон бўлган ҳаммом, масжид қолдиқларининг турли қисмларини ўз ичига олган Хазоробод мажмуасидир.

Соат майдони

"Соат майдони" Сори шаҳридаги жуда катта ва машҳур майдон бўлиб, бу шаҳарнинг энг машҳур сайёҳлик жойларидан бири ҳисобланади. Ушбу майдонда ҳар бир соат ўзгаргандан кейин жиринглайдиган қўнғироқли соат минораси мавжуд. Бу соат минораси 1309 йилда Муҳаммад Али Ҳамидий ва Майдон томонидан 1355 йилда қурилган. Сари шаҳрининг эски контекстида Рамдани саройи, Назерий саройи, Фазли саройи ва тарихий Калбади саройи каби қимматли тарихий уйлар мавжуд. Калбадий уйи (музейи) билан яқинроқ танишишни ўринли деб топдик.

Калбадий тарихий уйи Манучеҳрхон Калбадийга тегишли бўлиб, Қажарлар даврига оид ва тахминан 150 йил муқаддам бўлиб, бугунги кунда Маданий мерос ташкилотига топширилган. Ушбу қасрнинг меъморий услуби Қожар меъморчилигидан олинган бўлиб, ички ва ташқи икки қисмдан иборат. Бу қасрнинг иккинчи қаватидаги шоҳ саройи унинг энг гўзал қисми ҳисобланиб, Қожарлар даври безак санъатидан яхши фойдаланилган ва гўзаллик чўққисида. Ушбу саройнинг бир қисми Сори тарихи музейига бағишланган. Музей ичида 7000 йиллик тарихий ашёлар мавжуд бўлиб, улар қадимги даврлардан то Мозандарон ва Эронинг Қожар даврининг охиригача бўлган металл, кулолчилик, шиша ва тошдан ясалган асарларни ўз ичига олади.

Калбадий тарихий уйи

Сори шаҳрида замонавий аркадалар ва савдо марказларидан ташқари балиқчилар бозори, Туркман бозори, Наргисие бозори каби анъанавий бозорлар кўп. Одатда Сори шаҳрига саёҳат қилган сайёҳлар Сори шаҳридаги дўкон ва бозорлардан ёғочдан ясалган ҳунармандчилик, ҳар хил жаҳим ва гиламлар, кулолчилик ва тўқмоқ каби сувенирларни харид қиладилар ва бу гўзал ҳудудга қилган саёҳатларини хотирада сақлайдилар. Сори бўйлаб саёҳатимиз давомида Наргисие бозори билан яқинроқ танишишни маъқул топдик.

Мозандарон вилоятидаги энг қадимий бозор Сори шаҳридаги Наргисия бозори ҳисобланади. Бу эски бозор жуда гавжум. Наргесия Сори бозорида барча турдаги трикотаж буюмлари сотилади. Қизиғи шундаки, бу бозор ўзига хос Камва бозори ҳисобланиб, у мамлакат шимолидаги Камва шаҳри сифатида ҳам танилган. Булардан ташқари Наргесия Сори бозорида кийим-кечак каби барча турдаги товарлар, поябзал ва сумкалар, олтин ва заргарлик буюмлари, мато ва бошқалар сотилади. Сори Наргесия бозори Оға Муҳаммадхон Қожарга тегишли тарихий сарой яқинида жойлашган бўлиб, Сори Жоме масжидининг бир қисми ҳам шу бозорда жойлашган. Наргесия бозорининг бир қисми сабзавот бозори сифатида ҳам ишлайди.

Наргисия бозори

Сори шаҳри атрофида гўзал табиатнинг мавжудлиги бу ҳудудда ёввойи ҳайвонларнинг бошпаналарини яратди. Соридан 5 километр шарқда жойлашган Семесканде ёввойи табиат қўриқхонаси, тахминан 1000 гектар майдонни ва Соридан 29 километр шимолда жойлашган Даштиноз ёввойи табиат қўриқхонасини эслатиб ўтиш мумкин. Бу минтақадаги қушлар ва бу минтақадаги текис ўрмонларнинг ягона маскани ҳисобланади. Бу бошпана мутахассислар томонидан Эрондаги қирғовул турларини ҳимоя қилиш мақсадида аниқланган. Бу бошпана ерининг бир қисмида бир қанча Эрон сариқ кийиклари ҳам сақланади. Даштиноз ёввойи табиат қўриқхонаси Эрон сариқ буғуларининг вақтинчалик яшаш жойи ва уларнинг кўпайиш жойи сифатида ҳам фойдаланилади. Айтиш жоизки, эронлик сариқ буғу дунёда кам учрайдиган кийик турларидан биридир. Бу минтақадаги бошқа муҳим ҳайвон турлари - Мерал (Каспий қизил буғуси), Шука, ўрмон мушуки ва қирғовул. Дашт Наз ўсимлик турларининг хилма-хиллиги учун ҳам жуда муҳим ва 447 дан ортиқ ўсимлик турларини ўз ичига олади.

Теварак-атрофи девор билан ўралган бўлиб, Атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ташкилоти рухсати билан сариқ буғуларнинг кўпайиш (баҳор) фаслидан ташқари бутун йил давомида бепул ташриф буюриш мумкин. Бу қўриқхона табиат ва ҳайвонот дунёсини севувчилар учун жозибали ҳудуд ҳисобланади.

Бадаб Сурат ҳам Сори шаҳрининг энг гўзал табиий диққатга сазовор жойларидан биридир. Бадаб газланган сув, Сурат эса шиддатлиликни билдиради.

Бадаб Сурат - Сори шаҳри, Чаҳарданге, Арест қишлоғида жойлашган, Эронда ноёб ва дунёда кам учрайдиган травертинли поғонали фаввора. Бадаб Сурат булоқларига ранги, таъми, ҳиди ва ундаги сув миқдори жиҳатидан бутунлай бошқача хусусиятларга эга бўлган иккита булоқ киради. Бири сувга тўла, жуда шўр ва чуқур, шифобахш хусусиятга эга, иккинчиси нордон ва тўқ сариқ рангга эга, атрофида темир конлари мавжуд.

Тоғ ёнбағридаги чўкинди сувларнинг кўп йиллар давомида оқиши таърифлаб бўлмайдиган гўзаллиги билан кўзни қамаштирувчи сарғиш, тўқ сариқ, қизил рангларга эга гўзал ва бетакрор қатлам ва ҳовузлар пайдо бўлишига сабаб бўлган. Бу булоқ 2007-йилда “Дамаванд” Маданий мерос ташкилоти томонидан  Эрон миллий ёдгорликлари рўйхатида Эроннинг иккинчи табиий мероси сифатида рўйхатга олинган. Бу булоқнинг жаҳон рекорди ҳам Туркиядаги Памуккаледан кейин дунёдаги иккинчи шўр сувли булоқ бўлди. Бадаб Суратнинг ажойиб гўзаллиги ҳар йили кўплаб сайёҳларни ўзига жалб қилади.

 

 

Эрон бўйлаб саёҳат (80)

 

 

 

Ёрлиқ