сентябр 18, 2022 11:10 Asia/Tashkent
  • АҚШ миллий хавфсизлигига таҳдид деган баҳона билан Марказий разведка бошқармаси қийноқлар ҳақидаги ҳисоботини эълон қилмади
    АҚШ миллий хавфсизлигига таҳдид деган баҳона билан Марказий разведка бошқармаси қийноқлар ҳақидаги ҳисоботини эълон қилмади

АҚШ Сенатининг Марказий разведка бошқармасининг "Кенгайтирилган сўроқ" дастури деб номланувчи шафқациз сўроқ дастури ҳақида батафсил ҳисобот ҳозирча эълон қилинмайди.

Колумбия округи федерал судяси Брилл Хоуелл АҚШ Марказий разведка бошқармасининг терроризмга қарши уруш давридаги қийноқлар дастури ҳақидаги кенг қамровли Конгресс ҳисоботи махфийлигича қолиши ҳақида қарор чиқарди. Унинг иддиосига кўра, фуқаролар ушбу баҳсли ҳужжатга кириш ҳуқуқига эга эмас, унинг қисмлари аввалроқ 2014 йилда демократ сенатор Даян Файнштейн томонидан ошкор қилинган. Судя Хоуелл ўз қарорида шундай деб ёзган: “Ушбу ҳисобот Марказий разведка бошқармасининг ҳибсга олиш ва сўроқ қилиш сиёсати ва тартиблари ҳақидаги ўта махфий маълумотларни ўз ичига олади, агар улар эълон қилинса, миллий хавфсизликка таҳдид солади ва бу маълумотларнинг аҳамияти уни ошкор қилишда жамоатчилик манфаатларидан анча устун туради.

Даян Файнштейн судя Хоуелл қарорининг баъзи жиҳатларига рози эканлигини таъкидлаб, шундай деди: Мен ҳали ҳам қийноқлар тўғрисидаги тўлиқ ҳисобот - тегишли таҳрирлар билан - бир нуқтада эълон қилиниши кераклигига ишонаман. АҚШ ҳукуматининг қийноқларни қўллаши бизнинг тарихимиздаги қоронғу нуқта бўлиб, биз ҳеч қачон такрорланишига йўл қўймаслигимиз керак”.

2009 йилда АҚШ Сенати разведка қўмитасига Марказий разведка бошқармаси томонидан сиёсий маҳбусларни сўроқ қилиш усуллари билан боғлиқ миллионлаб ҳужжатларни текширишни топширди; Тадқиқот 2013 йилгача давом этди ва ниҳоят ушбу тадқиқот натижаларини 2014 йил апрелига қадар нашр этишга қарор қилинди. Лекин ҳисобот ҳали ҳам эълон қилинмаган. 6700 саҳифалик Сенат ҳисоботида 2001-йил 11-сентябрдаги терактлардан сўнг бошланган ва Марказий разведка бошқармасининг махфий ҳибсхонасига кўплаб хорижий гумондорларни юборган махфий ҳибсга олиш ва қийноқлар дастури батафсил баён этилган. Улар АҚШдан ташқаридаги "қора қамоқхоналар"га олиб кетилган ва қаттиқ ва кўпинча шафқациз сўроқларга дучор қилинган. Албатта, 2014-йил 9-декабр куни АҚШ Сенатининг разведка қўмитаси раиси Даян Файнштейн АҚШ Марказий разведка бошқармасининг террорчиликда гумон қилинган шахсларга нисбатан сўроқ қилиш усуллари ҳақидаги бир неча минг саҳифалик ҳисоботининг махфий бўлмаган қисқача мазмунини эълон қилди ва бу инсон ҳуқуқлари ташкилотлари томонидан кенг танқид қилинди. Ушбу ҳисоботда Марказий разведка бошқармаси томонидан маҳбусларни қийноққа солишда қўллаган бир қатор усуллар, жумладан сунъий бўғиш, узоқ уйқусизлик, жинсий тажовуз таҳдидлари ва уларнинг оилаларига таҳдидлар ҳақида сўз юритилган. Ушбу ҳисоботда, шунингдек, Марказий разведка бошқармасининг Оқ уй, Адлия вазирлиги, Конгресс ва бошқа Америка институтлари билан қандай алоқада бўлиши масаласи ҳам эслатиб ўтилган ва Марказий разведка бошқармаси кўплаб ўзаро алоқаларда нотўғри ва етарли маълумот бермагани айтилади.

АҚШ конгреси

 

2001-йил 11-сентябр воқеасидан кейин Америка терроризмга қарши кураш режаси доирасида бутун дунёда террорчилик ҳаракатларида айбланган одамларни, айниқса Ал-Қоиданинг эҳтимолий аъзоларини ҳибсга олиш ва сўроқ қилиш учун тизим яратди. Шу муносабат билан терроризмда гумон қилинган шахслар суд қарорисиз АҚШдан ташқаридаги яширин жойларда ўғирлаб кетилиб, қамоққа ташланган ва шафқациз усуллар билан сўроқ қилинган. Марказий разведка бошқармаси томонидан ушбу айбланувчиларнинг хатти-ҳаракати ва қийноқларини ошкор қилиш глобал даражада кўплаб танқидий реакцияларга сабаб бўлди, айниқса Қўшма Штатлар доимо дунёда инсон ҳуқуқларининг этакчиси ва ҳимоячиси эканлигини даъво қилиб келган. Шу билан бирга, БМТнинг Қийноқларга қарши қўмитаси каби инсон ҳуқуқлари институтлари, шунингдек, Ҳуман Ригҳтс Wатч каби нодавлат ташкилотлар, шунингдек, Тинчлик учун Нобел мукофоти совриндорлари каби баъзи халқаро шахслар муаммони кузатиб боришмоқда. Улар Қўшма Штатлар томонидан маҳбусларга нисбатан қўпол муомала ва қийноқларга нисбатан сезгирлик билан ва Америка ҳукуматини амалий чоралар кўриш Ушбу жараённинг давом этишига йўл қўймасликкка чақирдилар.  Марказий разведка бошқармаси ходимлари Америка миллий хавфсизлигини ҳимоя қилиш баҳонасида зўравонлик, қийноқлар ва кўплаб инсон ҳуқуқлари бузилишларини содир этган. Шу муносабат билан Америка ҳукумати қийноқлардан фойдаланишни оқлашда терроризмга қарши урушни ушбу масаланинг намунаси деб атади. Агарчи бу кўплаб экспертлар нуқтаи назаридан қийноқ амалиёти ва бу усулни ҳимоя қилиш зўравонликнинг пайдо бўлишига ва унинг ички ва халқаро миқёсда тарқалишига олиб келгани такидланади.

Ёрлиқ